Mùa Cá Cơm Trên Sông Vàm Nao: Nghề Hạ Bạc Nuôi Sống Hàng Trăm Hộ Dân An Giang
Mùa khô hạn, nước trên các dòng sông ở An Giang trở nên trong xanh một cách lạ thường, tạo điều kiện lý tưởng cho cá cơm lội từng bầy đi tìm thức ăn. Trên bờ sông và các cồn bãi, ngư dân tất bật giăng lưới bắt cá, tạo nên một khung cảnh nhộn nhịp đặc trưng của vùng sông nước miền Tây.
Hành Trình Từ Sông Đến Chợ: Nguồn Cá Cơm Dồi Dào
Đi dọc Tỉnh lộ 954 qua các xã Phú Tân và Bình Thạnh Đông, tỉnh An Giang, du khách dễ dàng bắt gặp nhiều điểm bán khô cá cơm được bày trên các mâm thau. Từ những điểm bán lẻ này, thương lái thường xuyên lui tới để thu gom, sau đó mang đi bỏ mối cho các chợ trong và ngoài tỉnh. Bà Phan Thị Duyên, một người chuyên bán khô cá cơm, chia sẻ rằng nguồn cá chủ yếu được lấy từ ngư dân ở Vàm Nao.
Ấp Vàm Nao, thuộc xã Phú Tân, nằm ở cuối sông Vàm Nao và được sông Hậu bao quanh, đã tạo nên một nguồn cá, tôm phong phú. Ông Phan Văn Hổ, một ngư dân lão luyện trong nghề đánh bắt cá cơm, giải thích rằng cá cơm sông nước ngọt có màu trắng sữa, với phần bụng trắng đục trông giống như hạt cơm. Khi cá còn nhỏ, chỉ bé bằng đầu tăm, ngư dân gọi là cá mờm. Khi lớn hơn, cỡ đầu đũa, chúng được gọi là cá cơm. Dù có sự phân biệt về kích thước, nhưng cả cá lớn và cá bé đều có hương vị thơm ngon như nhau, với xương rất mềm.
Mùa Vụ Và Phương Pháp Đánh Bắt Truyền Thống
Theo ông Hổ, tháng 11 âm lịch, khi nước nổi rút đi, nước sông từ màu đục ngầu của phù sa dần chuyển sang trong xanh, đó là thời điểm cá cơm xuất hiện và bắt đầu sinh sản. Mùa cá kéo dài đến tháng 4 âm lịch năm sau thì tan dần. Chúng tôi men theo sông Vàm Nao, đến triền sông Hậu tại khu vực Lò Gạch, ấp Vàm Nao. Hai bên bờ sông, thấp thoáng những chiếc xuồng của ngư dân đang miệt mài đánh bắt cá.
Nhóm ngư dân do ông Huỳnh Thanh Đía dẫn đầu đang kéo lưới với một mẻ cá cơm khá lớn. Ngay sau đó, họ đưa lưới lên bờ và bắt đầu quy trình "rũ cá". Hai người đứng ở hai đầu góc lưới, dùng cây sắt đập vào từng mắc lưới và rũ mạnh để cá cơm rơi xuống tấm bạt lót bên dưới. Ông Đía cho biết: "Hôm nay chúng tôi thu được khoảng 10 kg cá. Có những mẻ lưới trúng tới 40 kg, cá dính đầy, nhìn tấm lưới trắng xóa như một cái mền".
Ông Đía là thế hệ thứ ba trong gia đình gắn bó với nghề bắt cá cơm. Ông chia sẻ rằng mùa cá kéo dài khoảng 6 tháng, với tháng Ba âm lịch là cao điểm, khiến ngư dân tập trung đánh bắt nhiều nhất. So với các loài cá khác, cá cơm là loài ưa sạch, chỉ xuất hiện ở những nơi nước sông không bị ô nhiễm. Do đó, việc bắt được cá cơm cũng là một dấu hiệu cho thấy nguồn nước trong vùng vẫn còn trong lành.
Kỹ Thuật Đánh Bắt Và Giá Trị Kinh Tế
Tại ấp Vàm Nao, ngư dân sử dụng hai phương pháp đánh bắt chính: giăng lưới và kéo lưới. Kéo lưới đòi hỏi ít nhất 4 người và có thể thực hiện nhiều đợt trong ngày, nhưng ngư dân phải lội nước. Trong khi đó, giăng lưới chỉ cần 2 người, ít tốn công sức và xăng dầu hơn, nhưng chỉ thả được một lần mỗi ngày. Cá cơm thường di chuyển theo con nước, vì vậy ngư dân phải canh thời điểm thủy triều để đánh bắt hiệu quả.
Ông Đía cũng tiết lộ rằng cá cơm vùng Vàm Nao có màu trắng sáng hơn so với các nơi khác, nên khi phơi khô, sản phẩm có màu sắc đẹp mắt. Nhóm của ông chỉ tập trung bắt cá cơm lớn, với giá cá tươi khoảng 35.000 đồng/kg. Để có 1 kg cá khô, cần hơn 4 kg cá tươi, và giá bán cá khô dao động khoảng 140.000 đồng/kg.
Hy Vọng Phát Triển Thành Làng Nghề
Từ ấp Vàm Nao, chúng tôi xuôi đò qua cù lao Bình Thủy, xã Bình Mỹ, nơi ông Nguyễn Văn Thanh đang ngồi đan vá lại mành lưới. Với hơn 20 năm kinh nghiệm, ông Thanh coi cá cơm như "cần câu cơm" của mình, vì cứ vác lưới ra sông là có cá. Tháng 3 âm lịch, cá nhiều, có khi mỗi mẻ lưới dính vài chục kg, còn các tháng khác, sản lượng dao động từ 6 đến 20 kg/ngày.
Nghề bắt cá cơm đã giúp hàng trăm hộ gia đình ở An Giang có thu nhập ổn định trong 6 tháng mùa khô. Hầu hết những người theo nghề này đều có ít ruộng đất, nên mùa cá cơm trở thành nguồn thu nhập quan trọng. Tuy nhiên, theo thời gian, số lượng cá cơm tự nhiên đang giảm dần, tương tự như nhiều loài cá khác.
Các ngư dân hy vọng rằng, nếu được tổ chức thành làng nghề và nhận hỗ trợ vốn, họ sẽ dễ dàng tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi. Điều này không chỉ giúp cải thiện điều kiện đánh bắt và bảo quản cá khô, mà còn góp phần nâng cao thu nhập, bảo tồn nghề truyền thống này cho các thế hệ tương lai.
