Hành trình 15 năm của du khách Anh khám phá Hà Giang từ hoang vu đến đông đúc
Ông Alex Sheal, một du khách người Anh và là nhà sáng lập công ty Vietnam In Focus tại Hà Nội, đã có những trải nghiệm đáng nhớ tại Hà Giang (nay thuộc tỉnh Tuyên Quang) từ cách đây 15 năm. Khi đó, Hà Giang còn là vùng đất hoang vu, gần như tách biệt với các tỉnh miền núi lân cận, và ông là một trong những du khách nước ngoài đầu tiên đặt chân đến nơi này trước khi nó trở nên nổi tiếng trên bản đồ du lịch.
Những ngày đầu hoang sơ và khó khăn
Vào dịp Tết Nguyên đán năm 2009, ông Alex Sheal lần đầu đến Hà Giang bằng một chiếc xe buýt nhỏ xuất phát từ Hà Nội. Thời điểm đó, các tuyến xe đến đây rất hiếm, và tài xế thường nhồi nhét khách đến mức quá tải, thậm chí buộc cả xe máy trên nóc xe. Khi dừng lại để đi vệ sinh, ông phải trèo ra cửa sổ và trở lại bằng cách tương tự. Chuyến đi kéo dài 10 tiếng, gấp đôi so với hiện nay, chủ yếu di chuyển qua quốc lộ 2 cũ do chưa có cao tốc Hà Nội - Lào Cai.
Trong suốt chuyến đi, ông không gặp bất kỳ du khách nào, cả người nước ngoài lẫn người Việt. Với ông, đây là một trải nghiệm vô giá mà sau này khó có thể tìm lại được. "Hà Giang thời đó đã khơi nguồn cảm hứng cho các loại hình tour khi tôi mở công ty du lịch", ông chia sẻ với Tri Thức - Znews.
Sự thay đổi mạnh mẽ qua từng năm
Dịch vụ du lịch ở Hà Giang thời đó không thể đặt trước, trái ngược với cảnh "cháy phòng" tại Lô Lô Chải hay hệ thống lưu trú phát triển ở Đồng Văn, Hoàng Su Phì ngày nay. May mắn thay, ông gặp được Johnny Nam, một người dân địa phương nói tiếng Anh tốt, giúp ông thuê xe máy và tìm chỗ nghỉ.
Ông Alex mô tả: "Hà Giang thời đó đường sá khá tệ, có đoạn sạt lở nặng phải đẩy bộ xe máy dưới trời mưa và lạnh. Nhưng cảnh quan tuyệt vời, bây giờ cũng thế với nhiều trạm dừng. Ngày trước, một số nơi không có rào chắn, phải cẩn thận để không trượt xuống núi".
Đêm giao thừa, ông được sắp xếp lưu trú tại một gia đình ở Đồng Văn và cùng họ đi bộ đón năm mới. Hà Giang những ngày Tết năm 2009 không có xe cộ đổ về, người dân vẫn cần mẫn vác đồ lên xuống núi, và trẻ em mặc ít quần áo dù trời buốt lạnh.
Bùng nổ du lịch và những hệ lụy
Sau chuyến đi đầu tiên, ông Alex đã quay lại Hà Giang nhiều lần trước khi thành lập công ty du lịch vào năm 2012. Từ đó đến năm 2015, những thay đổi bắt đầu diễn ra dần dần. Mỗi năm, đường sá tốt lên từng chút, có thêm vài lựa chọn chỗ ở và quán ăn.
Năm 2014, ông lần đầu tổ chức tour chụp ảnh tại Hà Giang. Số lượng công ty du lịch ít ỏi khi đó vô tình mang lại lợi thế, nhưng đường sá vẫn còn bất tiện. Do điều kiện ngủ nghỉ và tiện nghi sơ sài, ông phải chuẩn bị rất nhiều cho du khách trước chuyến đi.
Đến năm 2017-2018, du khách bắt đầu tìm đến Hà Giang nhiều hơn, nhưng chưa ồ ạt. "Đó là điểm bắt nguồn cho thực tế du lịch đại trà. Nhìn Hà Giang năm 2025, tôi thấy sự thay đổi rõ rệt ở hạ tầng và cách thức làm du lịch", ông nói.
Khi từ khóa "Ha Giang Loop" bùng nổ từ năm 2023, đi đâu cũng bắt gặp những đoàn xe máy đội mũ bảo hiểm vàng. Homestay truyền thống không còn phổ biến, dần mở rộng thành khu nghỉ dưỡng (ecolodge). Bản làng Nậm Đăm từng yên bình, giờ trở thành điểm đến cho tour easy rider (người bản địa lái xe máy chở khách), với những cuộc nhậu nhẹt và karaoke ồn ào mỗi đêm.
Ông Alex bày tỏ: "Tôi rất vui mừng vì người dân đã cải thiện sinh kế nhờ du lịch, nhưng khá tiếc khi phải thừa nhận nơi này đã mất đi nhiều nét quyến rũ xưa".
Hướng đến du lịch bền vững
Số liệu thống kê cho thấy sự tăng trưởng nhanh chóng: năm 2010, Hà Giang chỉ đón 48.000 lượt khách nước ngoài; năm 2017 đạt 170.000 lượt; năm 2023 chạm mức 282.000 lượt; và năm 2025 nhảy vọt lên 600.000 lượt. Mùa cao điểm, Hà Giang trở nên nhộn nhịp với xe cộ trên các tuyến đường.
Từ góc nhìn của một người điều hành công ty du lịch, ông Alex Sheal cho rằng phát triển hạ tầng và du lịch là tích cực và cần thiết, nhưng cần đi đôi với tính bền vững để mang lại lợi ích lâu dài mà không tác động tiêu cực đến môi trường và văn hóa cao nguyên đá. "Bởi những thứ này một khi đã mất sẽ không thể lấy lại", ông nhấn mạnh.
Điểm riêng biệt mà Hà Giang cần giữ làm sức hút là sự giao thoa văn hóa của 19 dân tộc thiểu số. Ông kể lại năm 2013, đoàn khách của ông đã lưu trú tại nhà người Dao ở bản làng Nậm Đăm và thích thú khi chứng kiến nghi lễ đón năm mới, viếng miếu thờ trong rừng, uống rượu ngô, nghe thổi sáo. Những truyền thống này có thể là động lực cho du lịch bền vững, khuyến khích bảo tồn bản sắc thay vì phát triển đại trà.
Trước đó, giữa năm 2025, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Giang (cũ) đã định hướng mô hình du lịch dựa trên ba yếu tố: bảo tồn bản sắc, chuyển đổi số và phát triển xanh bền vững. Sau sáp nhập, ngành du lịch Tuyên Quang chọn tái cấu trúc theo chiều dọc, lấy văn hóa làm mạch nguồn xuyên suốt.
Tuy nhiên, việc cân bằng giữa cơ hội phát triển kinh tế và bảo tồn tài nguyên vẫn là một thách thức lớn. Ông Alex đề xuất: "Đến một lúc, tôi nghĩ cần đặt ra giới hạn tài chính, lượt khách đối với những nơi có hệ sinh thái dễ tổn thương và giá trị văn hóa độc đáo để bảo tồn tốt hơn. Bhutan và hang Sơn Đoòng (Quảng Trị) là ví dụ điển hình".
Hành trình 15 năm của ông Alex Sheal không chỉ là câu chuyện cá nhân mà còn phản ánh sự chuyển mình của Hà Giang từ một vùng đất hoang vu thành điểm du lịch sôi động, đặt ra những câu hỏi quan trọng về tương lai bền vững của nơi này.
