Du lịch Tết: Đông khách kỷ lục chưa hẳn là thành công bền vững
Kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ kéo dài 9 ngày đã ghi nhận con số ấn tượng với khoảng 14 triệu lượt khách du lịch trên toàn quốc. Tuy nhiên, sự bùng nổ về số lượng này đi kèm với những thách thức không nhỏ khi nhiều điểm đến rơi vào tình trạng quá tải nghiêm trọng, làm dấy lên câu hỏi về tính bền vững của ngành du lịch.
Hiện trạng quá tải tại các điểm đến nổi tiếng
Hàng loạt địa phương du lịch trọng điểm phải đối mặt với áp lực khổng lồ từ dòng khách đổ về dịp đầu năm. Tại Hà Nội, chùa Hương đón 136.000 lượt khách chỉ trong 5 ngày đầu năm, khiến khu vực Thiên Trù có thời điểm tê liệt hoàn toàn. Ở Ninh Bình, khu di sản Tràng An liên tục phải tạm ngừng đón khách do quá tải. Tỉnh Hà Giang chật kín du khách từ mùng 3 Tết, xảy ra ùn tắc kéo dài tại dốc Thẩm Mã, đèo Mã Pì Lèng và sông Nho Quế. Trong khi đó, Tây Ninh chứng kiến cảnh tượng hàng nghìn người dân trải bạt chờ khai mạc hội xuân và dòng xe xếp hàng dài 3 km dưới chân núi Bà Đen.
"Tình trạng quá tải không phải điều quá bất ngờ trong mùa lễ hội. Tuy nhiên hiện tượng này cho thấy sự mất cân bằng giữa tốc độ tăng trưởng lượng khách và năng lực chịu tải của không gian di sản", TS Dương Đức Minh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch, nhận định.
Nguyên nhân sâu xa của tình trạng quá tải
Theo phân tích của chuyên gia, việc quá tải lặp lại hằng năm vào dịp lễ hội không phải là hiện tượng ngẫu nhiên mà là hệ quả của sự lệch pha giữa ba hệ thống cốt lõi:
- Hệ giá trị và thói quen xã hội: Lễ hội đầu năm không chỉ gắn với thực hành văn hóa tâm linh mà còn là thời điểm "giải phóng khỏi nhịp điệu lao động thường nhật". Khi nhiều nhu cầu cùng hội tụ vào một quỹ thời gian ngắn, cầu du lịch đạt đỉnh tập trung rất cao và khó tự phân tán.
- Hệ quản trị điểm đến: Các điểm đến vẫn chưa chuyển hẳn từ tư duy "phục vụ tối đa" sang "điều tiết tối ưu". Sức chứa cần được hiểu toàn diện, không chỉ là hạ tầng mà còn là khả năng bảo tồn không gian và chất lượng trải nghiệm.
- Hệ thống thị trường và truyền thông: Truyền thông số khuếch đại hiệu ứng đám đông, khiến một số điểm trở thành "biểu tượng phải đến", trong khi mạng lưới điểm đến vệ tinh chưa đủ hấp dẫn để chia sẻ dòng khách.
"Gốc rễ không nằm ở việc người dân đi du lịch đông, mà ở chỗ chúng ta chưa đồng bộ hóa ba hệ thống này. Khi chưa thiết kế được cơ chế giãn cầu, phân bổ không gian và quản trị dựa trên dữ liệu, quá tải sẽ tiếp tục lặp lại như một quán tính xã hội", ông Minh nhấn mạnh.
Giải pháp hướng đến tăng trưởng bền vững
Để chuyển hóa 14 triệu lượt khách thành tăng trưởng thực chất, chuyên gia đề xuất một loạt biện pháp chiến lược:
- Chuyển đổi tư duy quản trị: Từ "mở cửa tối đa" sang quản trị sức chứa tối ưu, xác lập ngưỡng chịu tải khoa học cho từng điểm đến (vật lý - sinh thái - xã hội). Áp dụng các biện pháp điều tiết như yêu cầu đặt vé trước, chia khung giờ tham quan cụ thể và kiểm soát lượng khách theo thời gian thực thông qua nền tảng số.
- Tái cấu trúc không gian sản phẩm: Phát triển mạng lưới điểm vệ tinh, tuyến phụ trợ và sản phẩm thay thế tương đương về giá trị biểu tượng. Khi cấu trúc sản phẩm được thiết kế theo dạng "mạng lưới" thay vì "điểm đơn cực", dòng khách sẽ được phân tán tự nhiên.
- Ứng dụng công nghệ và chính sách giá: Nghiên cứu cơ chế giá theo thời điểm và ưu đãi cho khung giờ thấp điểm để giãn cầu. Truyền thông cần chuyển trọng tâm từ "kỷ lục lượt khách" sang "chất lượng trải nghiệm và du lịch xanh".
- Định vị Tết Nguyên đán như sản phẩm chiến lược: Tiếp cận Tết như một hệ giá trị văn hóa có khả năng thương hiệu hóa toàn cầu, kết hợp với quản trị số và tiêu chí xanh để trở thành "mùa văn hóa quốc gia" mang tầm quốc tế.
"Tăng trưởng bền vững phải dựa trên giá trị cân bằng giữa chính sách, môi trường tự nhiên, văn hóa - xã hội và kinh tế, cũng như sự hài lòng và khả năng quay lại của du khách, thay vì chỉ dựa trên số lượt vào cổng", TS Dương Đức Minh kết luận.
Con số 14 triệu lượt khách: Tín hiệu tích cực nhưng cần thận trọng
Mặc dù 14 triệu lượt khách dịp Tết cho thấy sự phục hồi mạnh mẽ của nhu cầu du lịch, chuyên gia cảnh báo đây chưa thể coi là tăng trưởng bền vững mà chỉ mang tính thời điểm trên nền tính thời vụ rất mạnh. Tết là "siêu cao điểm" với kỳ nghỉ dài, tâm lý du xuân và thăm thân, nên lượng khách tăng đột biến là bình thường.
"Điều cần nhìn sâu là chất lượng chi tiêu, số đêm lưu trú, mức phân bổ theo không gian - thời gian và 'độ xanh' của tăng trưởng, bao gồm rác thải, ùn tắc và phát thải. Nếu chỉ đếm lượt khách, rất dễ rơi vào 'ảo giác phục hồi'", ông Minh phân tích.
Để biến những "đỉnh sóng" ngắn hạn thành động lực dài hạn, ngành du lịch cần tập trung vào việc điều tiết mùa vụ bằng nền tảng số, thúc đẩy chuyển đổi xanh ở cấp điểm đến và đo lường các chỉ số phát thải. Chỉ khi đó, sự bùng nổ về số lượng mới thực sự mang lại giá trị bền vững cho ngành du lịch Việt Nam.
