Chuyên gia cảnh báo 'vết nứt tâm lý' từ bạo lực mạng: Phụ nữ cần ba lớp áo giáp tự vệ
Trong bối cảnh ngày càng nhiều phụ nữ trở thành nạn nhân của các cuộc tấn công, xúc phạm và miệt thị giới trên mạng xã hội, chuyên gia Nguyễn Phương Linh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý phát triển bền vững (MSD), đã chia sẻ những phân tích sâu sắc về thực trạng đáng báo động này. Bà nhấn mạnh rằng Việt Nam đang đối mặt với tình trạng "điểm văn minh kỹ thuật số" còn thấp, nơi bạo lực ngôn từ và hate speech trở nên phổ biến.
Vết thương không đổ máu nhưng đáng sợ
Theo bà Linh, nhiều người dùng vẫn coi mạng xã hội là "môi trường ảo", nơi họ có thể thoải mái xả bực bội mà không chịu trách nhiệm. Tư duy này biến không gian mạng thành nơi hỗn loạn, thiếu vắng các định hướng về văn minh và an toàn. Trong đó, phụ nữ luôn là đối tượng dễ bị tổn thương nhất.
"Bạo lực trên mạng nguy hiểm ở chỗ nó không để lại vết thương vật lý, mà là những 'vết nứt' trong lòng, gây tổn thương sâu sắc về sức khỏe tâm thần", bà Linh giải thích. Sự nguy hiểm còn nằm ở tính bất định: bất kỳ ai cũng có thể trở thành nạn nhân mà không cần lý do cụ thể, và kẻ gây tổn thương có thể là bất kỳ ai nếu không đặt tiêu chuẩn văn minh lên hàng đầu.
Ba nhóm tổn thương nghiêm trọng
Qua nghiên cứu, bà Linh chỉ ra ba nhóm tổn thương chính mà phụ nữ gặp phải khi bị bạo lực mạng, với mức độ ảnh hưởng nghiêm trọng hơn nhiều so với suy nghĩ thông thường:
- Tổn thương về danh dự và cảm giác an toàn: Những bình luận ác ý khiến nạn nhân sống trong trạng thái bị soi mói, lo sợ thông tin bịa đặt xuất hiện bất cứ lúc nào.
- Tổn thương về giá trị bản thân: Sự tấn công lặp đi lặp lại dẫn đến "tự kiểm duyệt", khiến phụ nữ nghi ngờ chính giá trị của mình, thu nhỏ tiếng nói và ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe tâm thần.
- Tổn thương về các mối quan hệ: Bạo lực mạng thường đi kèm với sự cô lập, ảnh hưởng đến gia đình và đồng nghiệp, đẩy nạn nhân vào sự cô đơn cùng cực.
Im lặng không phải là áo giáp
Bà Linh phản bác quan điểm cho rằng phụ nữ đăng nhiều ảnh thì phải chấp nhận rủi ro bị soi mói. "Nếu đổ lỗi cho việc đăng tải, chẳng khác nào nói 'phải im lặng thì mới an toàn'", bà nhấn mạnh. Nguyên nhân sâu xa nằm ở văn hóa so sánh, sự thiếu hụt giá trị nhân văn và thói quen phán xét dựa trên tiêu chuẩn ảo, chứ không phải do nhu cầu chia sẻ chính đáng.
Ba lớp áo giáp tự vệ cho phụ nữ
Để đối phó với bạo lực mạng, bà Linh khuyên phụ nữ xây dựng ba lớp bảo vệ:
- Bảo vệ tâm trí và cảm xúc: Áp dụng "quy tắc 10 giây" - dừng lại trước khi phản ứng, cho phép bản thân ngắt kết nối khi cần thiết để tránh năng lượng tiêu cực.
- Bảo vệ bằng kỹ thuật: Nắm vững kỹ năng số như cài đặt bảo mật, lọc bình luận, sử dụng nút chặn và báo cáo để làm sạch không gian cá nhân.
- Tìm kiếm sự trợ giúp bên ngoài: Không đối mặt một mình, mà tìm đến gia đình, bạn bè, hoặc các tổ chức hỗ trợ như GBVNet, Tổng đài 111 để được chia sẻ và giúp đỡ.
Trách nhiệm tập thể kiến tạo môi trường số tử tế
Bà Linh nhấn mạnh rằng việc xây dựng môi trường mạng an toàn là trách nhiệm của tập thể. Gia đình cần trở thành "vùng an toàn" để lắng nghe và đồng hành, thay vì phán xét. Xã hội và giáo dục phải coi kỹ năng số là thiết yếu, đẩy mạnh giáo dục công dân số.
Đặc biệt, các nền tảng công nghệ cần thực hiện trách nhiệm "Safety by design", tích hợp cơ chế bảo vệ người dùng và công cụ lọc ngôn từ thù ghét. "Một xã hội văn minh đo bằng sự tử tế trong cách chúng ta đối xử với nhau, dù qua màn hình. Công nghệ kết nối triệu người, nhưng chỉ sự tử tế mới khiến kết nối ấy an toàn", bà kết luận.
