Xe tự hành Perseverance của NASA đã phát hiện hợp chất hóa học hữu cơ phức tạp nhất từ trước đến nay trên bề mặt Sao Hỏa, theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Science Advances. Hàng trăm phép đo tích cực về carbon hữu cơ đại phân tử được ghi nhận tại mỏm đá Bright Angel, nằm dọc theo thung lũng sông cổ Neretva Vallis từng đổ nước vào miệng núi lửa Jezero hàng tỷ năm trước.
Phát hiện carbon hữu cơ đại phân tử tại Bright Angel
Các nhà khoa học đã tìm thấy dấu hiệu carbon hữu cơ đại phân tử trong hai khối đá bùn cổ xưa tại Bright Angel. Đây là lần đầu tiên cấu trúc carbon phức tạp kích thước lớn, thường gắn liền với sự sống, được phát hiện trực tiếp trên bề mặt đá tự nhiên của hành tinh đỏ. Mặc dù chưa chứng minh được sự sống cổ đại, phát hiện này cung cấp loại mẫu vật lý tưởng nhất để giải mã câu hỏi về sự sống ngoài Trái Đất.
Thiết bị SHERLOC trên cánh tay robot của Perseverance đã sử dụng laser tia cực tím để lập bản đồ khoáng chất và phân tử hữu cơ, phát hiện carbon hữu cơ đan xen với nền đá silicat, cũng như các khoáng chất cacbonat và sunfat thứ cấp. Các khoáng chất này đóng vai trò như một căn hầm tự nhiên, bảo vệ cấu trúc carbon khỏi bầu khí quyển mỏng và bức xạ khắc nghiệt của Sao Hỏa suốt hàng tỷ năm.
Khối đá Cheyava Falls và dấu hiệu sinh học tiềm năng
Đáng chú ý nhất là khối đá bùn Cheyava Falls, chứa các "đốm báo" giàu khoáng chất sắt phốt phát và sắt sunfua – những đặc điểm thường được tạo ra bởi hoạt động của vi sinh vật trên Trái Đất. Một nghiên cứu trên tạp chí Nature từng nhận định đây là dấu hiệu sinh học tiềm năng. Tuy nhiên, các quá trình hóa học phi sinh học cũng có thể tạo ra cấu trúc tương tự, nhưng đòi hỏi điều kiện môi trường khắc nghiệt về nhiệt độ hoặc độ axit, mâu thuẫn với dữ liệu thực tế từ Perseverance.
Perseverance đã khoan và niêm phong mẫu lõi đá Cheyava Falls vào ống nghiệm vô trùng Sapphire Canyon, sẵn sàng cho kế hoạch mang về Trái Đất. Tuy nhiên, sứ mệnh Mars Sample Return đã bị Mỹ khai tử trong ngân sách năm tài chính 2026 vì lý do không bền vững về mặt tài chính, đẩy các nhà khoa học vào tình cảnh trớ trêu khi không có phương án đưa mẫu vật về.
Tương lai mờ mịt của mẫu vật
Tiến sĩ Kyle Uckert, nhà sinh học vũ trụ tại phòng thí nghiệm phản lực của NASA, cho biết thiết bị trên xe tự hành không thể phân biệt nguồn gốc carbon từ sinh học hay phản ứng hóa học thông thường. Để có câu trả lời cuối cùng, các lát cắt siêu nhỏ của mẫu vật cần được phân tích chi tiết tới từng nguyên tử và tỷ lệ đồng vị bằng hệ thống máy móc tối tân trên Trái Đất.
Trong khi đó, dù sứ mệnh Thiên vấn-3 của Trung Quốc dự kiến lấy mẫu Sao Hỏa vào năm 2028, hành trình này sẽ không tiếp cận miệng núi lửa Jezero để thu hồi ống nghiệm của Perseverance. Tính đến tháng 6 năm 2026, xe tự hành Perseverance đã vượt qua quãng đường tương đương một giải chạy marathon kể từ khi đặt chân lên hành tinh đỏ năm 2021. Câu hỏi liệu nhân loại có thể chạm tay vào bằng chứng sự sống hay không vẫn bị bỏ ngỏ.
