Công nghệ lượng tử: Cơ hội tỷ USD và bước tiến chiến lược của Việt Nam
Công nghệ lượng tử đang nổi lên như một lĩnh vực then chốt, hứa hẹn mang lại giá trị kinh tế khổng lồ lên đến hàng tỷ USD cho Việt Nam. Đây được xem là một trong những trụ cột quan trọng nhất của kỷ nguyên công nghệ mới, với tiềm năng tạo ra đột phá trong nhiều ngành nghề như an ninh mạng, tài chính, y tế, logistics, năng lượng, vật liệu mới và trí tuệ nhân tạo.
Xu hướng toàn cầu và sự đầu tư mạnh mẽ
Theo Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC, thuộc Bộ Tài chính), nhiều quốc gia hàng đầu thế giới như Mỹ, Liên minh châu Âu, Trung Quốc, Nhật Bản và Canada đã triển khai các chương trình quốc gia về công nghệ lượng tử. Họ đầu tư hàng tỷ USD vào nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa các nền tảng tính toán lượng tử, truyền thông lượng tử và cảm biến lượng tử.
Nga cũng đã đưa công nghệ lượng tử vào lộ trình phát triển kinh tế số từ năm 2019, tập trung vào bốn lĩnh vực chính: điện toán lượng tử, truyền thông lượng tử, đo lường và cảm biến lượng tử cùng công nghệ hỗ trợ. Đồng thời, các tập đoàn công nghệ lớn như IBM, Google, Nvidia, Microsoft và các quỹ đầu tư deep tech toàn cầu đang thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, startup và đào tạo nhân lực để giành lợi thế cạnh tranh dài hạn.
Việt Nam bước vào cuộc đua với QC4SG 2026
Trong xu thế này, Việt Nam đã có một bước tiến mới đáng chú ý với Cuộc thi Hackathon Quốc tế về Tính toán Lượng Tử (QC4SG 2026). Sự kiện này được coi là một bước đi chiến lược, đánh dấu lần đầu tiên một cuộc thi về công nghệ lượng tử quốc tế, tầm cỡ khu vực Đông Nam Á, được tổ chức tại Việt Nam.
Nhân dịp lễ khởi động cuộc thi vào ngày 10/2, phóng viên đã có cuộc trao đổi nhanh với Tiến sĩ Nguyễn Quốc Hưng – Viện trưởng Viện Công nghệ lượng tử, Đại học Quốc gia Hà Nội. Ông chia sẻ những quan điểm sâu sắc về lĩnh vực đang được nhiều quốc gia theo đuổi.
Tại sao Việt Nam cần đẩy mạnh công nghệ lượng tử?
Tiến sĩ Hưng so sánh sự phát triển của công nghệ lượng tử với trí tuệ nhân tạo (AI). Ông nhấn mạnh rằng, giống như AI đã thay đổi thế giới một cách toàn diện, lượng tử cũng đang ở giai đoạn tương tự, dù "năm 2024" của lượng tử vẫn chưa đến. Ông cho rằng, công nghệ lượng tử không thể chỉ ngồi bàn luận mà phải hành động thực tế.
"Chúng ta không muốn bị bỏ lại phía sau như với các cơn sóng về bán dẫn hay AI. Hiện tại, chúng ta không có năng lực tham gia vào những lý thuyết nền tảng của AI vì chúng bị kiểm soát bởi các tập đoàn siêu lớn. Nhưng trong bối cảnh công nghệ lượng tử đang phát triển rộng lớn, vẫn chưa có một công nghệ nền tảng nào về lượng tử cả. Vì vậy, Việt Nam hoàn toàn có thể tham gia," ông Hưng chia sẻ.
Bài toán hành động và cơ hội cho Việt Nam
Tiến sĩ Hưng chỉ ra rằng, năm 2025 đã chứng kiến nhiều bước tiến quan trọng tại Việt Nam. Các lãnh đạo đã đưa ra nhiều chủ trương thúc đẩy phát triển công nghệ lượng tử, thể hiện sự thay đổi lớn về nhận thức. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tạo điều kiện cho các chuyên gia trở về và xây dựng cộng đồng phát triển công nghệ lõi.
Về làn sóng đầu tư từ nước ngoài, ông Hưng nhận định rằng Việt Nam có lợi thế khi các doanh nghiệp nước ngoài gặp rào cản về chi phí và hạn chế xuất khẩu cho châu Á. "Việt Nam muốn đi nhanh, đi mạnh thì chúng ta hoàn toàn có thể hy vọng sẽ có một TSMC về lượng tử," ông nói.
Ý nghĩa của QC4SG 2026 và tương lai ngành lượng tử
Cuộc thi QC4SG 2026 không chỉ là sự kiện đầu tiên về lượng tử mà Việt Nam cùng nước ngoài tham gia ngay từ khâu tổ chức, mà còn đánh dấu bước tiến lớn trong việc phổ biến kiến thức về lĩnh vực này. Tiến sĩ Hưng cho biết, mục tiêu lớn nhất là phát triển hệ sinh thái và gây dựng cộng đồng về lượng tử, với hy vọng top 3 của cuộc thi sẽ mở được startup.
Ông cũng chia sẻ rằng, Viện Công nghệ lượng tử đã chuẩn bị sẵn sàng để hỗ trợ các đội thi, đặc biệt là trong việc đào tạo nguồn nhân lực trẻ. Cuộc thi mở rộng cho sinh viên từ nhiều ngành học, bao gồm vật lý, công nghệ thông tin, hóa học, điện tử và viễn thông.
Theo ước tính của McKinsey & Company, công nghệ máy tính lượng tử có thể tạo ra giá trị gia tăng lên đến 1.300 tỷ USD trong nhiều lĩnh vực vào năm 2035. Các chuyên gia tin rằng công nghệ này sẽ tạo ra bước ngoặt trong mật mã học, tài chính, khoa học và giao thông, đồng thời giải quyết những vấn đề phức tạp một cách nhanh chóng.
