Việt Nam sở hữu trữ lượng niken đáng kể, ước tính khoảng 3,6 triệu tấn, theo Viện Khoa học và Công nghệ Mỏ - Luyện kim (Bộ Công Thương). Đáng chú ý, hơn 80% trữ lượng này, tương đương hơn 3 triệu tấn, tập trung tại tỉnh Thanh Hóa, biến nơi đây thành kho báu niken mà thế giới đang thèm khát.
Niken – kim loại chiến lược cho xe điện
Theo S&P Global, xe điện đang trở thành xu hướng mới với dư địa phát triển rất lớn. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ước tính nhu cầu dầu toàn cầu sẽ giảm dần nhờ sự bùng nổ của xe điện. IEA nhận định, trong thập kỷ tới, nhu cầu đối với xe điện sẽ tăng mạnh, làm thay đổi toàn diện ngành công nghiệp ô tô và giảm đáng kể mức tiêu thụ dầu trong lĩnh vực vận tải đường bộ.
Xu hướng chuyển đổi này mở ra nhiều cơ hội mới cho các ngành công nghiệp liên quan, đặc biệt là khai thác và chế biến các kim loại phục vụ sản xuất pin điện, trong đó niken là kim loại được chú trọng. Niken là kim loại màu trắng bạc, bề mặt bóng láng, đang được săn đón trên toàn cầu.
Phân bố trữ lượng niken tại Việt Nam và thế giới
Theo Cơ quan Khảo sát địa chất Hoa Kỳ, tài nguyên niken toàn cầu ước tính hơn 350 triệu tấn. Indonesia dẫn đầu với khoảng 55 triệu tấn, tiếp theo là Úc với 24 triệu tấn. Tại Việt Nam, tổng trữ lượng và tài nguyên niken ước tính khoảng 3,6 triệu tấn niken kim loại. Trong đó, Thanh Hóa nắm giữ lớn nhất với hơn 3 triệu tấn, Sơn La có 420.523 tấn, và Cao Bằng có 133.677 tấn niken.
Phần lớn tài nguyên niken tồn tại ở dạng khoáng vật đi kèm trong quặng crôm, như vùng mỏ crômit Cổ Định (Thanh Hóa), hiện chưa có giải pháp thu hồi hiệu quả. Quặng niken ở Sơn La và Cao Bằng chủ yếu là loại hình quặng niken - đồng xâm tán.
Quy hoạch khai thác và chế biến niken
Năm 2018, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng quặng vàng, đồng, niken, molipden đến năm 2025, có xét đến năm 2035, trong đó nêu rõ hướng đi đối với khoáng sản niken. Theo đó, phấn đấu sản lượng khai tuyển đạt 118.000 tấn tinh quặng niken vào năm 2025. Giai đoạn đến năm 2025, đầu tư và đưa vào hoạt động 2 nhà máy sản xuất sản phẩm niken với tổng sản lượng khoảng 8.000-11.000 tấn/năm.
Theo quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng các loại khoáng sản thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến 2050, đối với các loại khoáng sản có trữ lượng lớn, chiến lược như niken, bô-xít, titan, đất hiếm, crômit, đồng, vàng, các doanh nghiệp được cấp phép khai thác mỏ phải có đủ năng lực và đầu tư các dự án chế biến phù hợp, sử dụng công nghệ tiên tiến, thiết bị hiện đại, bảo vệ môi trường bền vững. Đồng thời, hạn chế và tiến tới chấm dứt khai thác các mỏ trữ lượng thấp, phân tán, nhỏ lẻ, tập trung tài nguyên thành các cụm mỏ quy mô đủ lớn để đầu tư đồng bộ.
Thách thức về tiêu chuẩn chất lượng quặng tinh niken
Theo Cục Thông tin, Thống kê (Bộ Khoa học và Công nghệ), với sự phát triển của khoa học công nghệ và nhu cầu quặng tinh niken ngày càng tăng, việc đảm bảo chất lượng sản phẩm phù hợp với yêu cầu chế biến sâu trên thị trường thế giới là vô cùng cấp thiết. Tuy nhiên, đến năm 2021, Việt Nam vẫn chưa có tiêu chuẩn quốc gia cụ thể cho quặng tinh niken nói chung và quặng tinh niken sunfua nói riêng.
Việc xây dựng tiêu chuẩn quốc gia về chất lượng quặng tinh niken là cực kỳ cần thiết, không chỉ để quản lý hoạt động chế biến khoáng sản mà còn để thiết lập các quy định về đặc tính kỹ thuật, giúp phân loại và đánh giá sản phẩm. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả sản phẩm quặng tinh niken sunfua, đồng thời tạo cơ sở cho doanh nghiệp định hướng sản xuất, lựa chọn công nghệ, đổi mới trang thiết bị, từ đó tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên khoáng sản niken và các khoáng sản đi kèm.
