VinSpace công bố lộ trình phóng vệ tinh siêu nhỏ vào năm 2027
Kế hoạch hoạt động của VinSpace – công ty do tỷ phú Phạm Nhật Vượng thành lập vào tháng 11/2025 – đã được làm rõ hơn thông qua Báo cáo thường niên mới đây. Công ty này sẽ tập trung vào nghiên cứu chế tạo chùm vệ tinh siêu nhỏ "Make in Vietnam", nhằm cung cấp các ứng dụng viễn thông và viễn thám phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. Mục tiêu cụ thể là từng bước làm chủ năng lực chế tạo và đưa những vệ tinh siêu nhỏ đầu tiên lên quỹ đạo trong năm 2027.
Thị trường vệ tinh nhỏ toàn cầu: Cơ hội tỷ đô
Theo Fortune, quy mô thị trường vệ tinh nhỏ toàn cầu đạt 14,21 tỷ USD vào năm 2025, dự kiến tăng lên 15,18 tỷ USD trong năm 2026 và đạt 20,31 tỷ USD vào năm 2034. Bắc Mỹ hiện chiếm ưu thế với 49,21% thị phần, nhưng khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đang mở rộng nhanh chóng. Đến năm 2026, thị trường tại Trung Quốc dự kiến đạt 4,05 tỷ USD, Ấn Độ 0,84 tỷ USD và Nhật Bản 0,49 tỷ USD.
Báo cáo của Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) chỉ ra xu hướng dịch chuyển sang chế tạo vệ tinh Micro-GEO (kích thước nhỏ từ 100kg đến 400kg), với 36% đơn đặt hàng vệ tinh GEO từ năm 2021 dành cho lớp này. Sự tăng trưởng này đến từ việc sản xuất hàng loạt giúp giảm giá thành, công nghệ in 3D hỗ trợ chế tạo cấu trúc nhẹ và bền, cùng nhu cầu quân sự từ căng thẳng địa chính trị.
Vệ tinh siêu nhỏ: Định nghĩa và tiềm năng
Theo NASA, vệ tinh nhỏ có khối lượng dưới 180 kg, chia thành các loại từ 100-180kg, 10-100kg, 1-10kg, và siêu nhỏ tới 0,001kg. Trong đó, CubeSats là loại vệ tinh nano với kích thước tiêu chuẩn 10x10x10cm, có thể mở rộng. Gần đây, nhiều đơn vị tuyển dụng tại Việt Nam đăng tin tìm nhân sự cho VinSpace, giới thiệu đây là công ty tiên phong phát triển nền tảng vệ tinh siêu nhỏ CubeSats "Made in Vietnam".
Phân khúc microsatellite (trọng lượng 10-100 kg) được dự báo tăng trưởng nhanh nhất nhờ chi phí sản xuất và phóng thấp, phù hợp cho quan sát Trái Đất, nghiên cứu khoa học và viễn thông. Tuy nhiên, vệ tinh siêu nhỏ có tuổi thọ ngắn (1 tháng đến 5 năm so với 15 năm của vệ tinh truyền thống), đòi hỏi sản xuất và phóng liên tục để duy trì dịch vụ, tạo nguồn cầu ổn định.
Kinh tế không gian: Giá trị thực nằm ở dữ liệu
Thị trường vệ tinh nhỏ là một phần của nền kinh tế không gian, ước tính vượt 670 tỷ USD vào năm 2026 và có thể đạt 1.000 tỷ USD vào năm 2040. Theo ESA, doanh nghiệp kiếm tiền từ hai phân khúc: thượng nguồn (sản xuất và phóng vệ tinh) và hạ nguồn (cung cấp dữ liệu và dịch vụ không gian). Thị trường hạ nguồn, như viễn thông vệ tinh và phân tích dữ liệu viễn thám, ước tính 358 tỷ Euro vào năm 2023, lớn hơn nhiều so với sản xuất vệ tinh (53 tỷ Euro).
Ví dụ, SpaceX kiếm phần lớn doanh thu từ Starlink – dịch vụ internet vệ tinh, với doanh thu dự kiến đạt 20 tỷ USD vào năm 2026. Planet Labs thì bán dữ liệu từ hàng trăm vệ tinh nhỏ, phục vụ chính phủ và doanh nghiệp. Các chuyên gia nhận định, chùm vệ tinh siêu nhỏ đang tạo thay đổi lớn, từ cung cấp internet toàn cầu đến công nghệ Direct-to-Device và dữ liệu viễn thám kết hợp AI.
Việt Nam trong cuộc đua không gian
Việt Nam đã có những bước đi ban đầu với vệ tinh như MicroDragon hay NanoDragon của Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, nhưng chưa có chòm vệ tinh quy mô lớn hay doanh nghiệp xây dựng mô hình kinh doanh dựa trên dữ liệu vệ tinh toàn cầu. Viettel cũng nghiên cứu đề án vệ tinh nhỏ, hướng tới phóng vào năm 2030.
Kế hoạch của VinSpace có thể mở ra hướng đi mới cho công nghệ trong nước. Nếu thành công, công ty có thể sản xuất vệ tinh, cung cấp dịch vụ dữ liệu hoặc đầu tư vào hạ tầng mặt đất. Khi kết hợp với VinFast và VinAI, VinSpace có thể tạo vòng lặp khép kín: xe tạo dữ liệu – AI xử lý – kết nối vệ tinh, biến VinFast thành nền tảng dữ liệu di động. Trong cuộc đua xe điện, lợi thế có thể nằm ở việc kiểm soát dòng dữ liệu.
