TP.HCM tiên phong nghiên cứu thử nghiệm mạng 6G, đặt mục tiêu vượt trước thế giới
Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số Thành phố Hồ Chí Minh vừa ban hành kế hoạch thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia trên địa bàn năm 2026. Trong đó, Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) được giao chủ trì nghiên cứu phát triển và thử nghiệm công nghệ di động thế hệ thứ 6 (mạng 6G) tại thành phố, đồng thời đề xuất Bộ Khoa học và Công nghệ đưa vào thử nghiệm tại một khu vực cụ thể.
Thách thức và cơ hội trong nghiên cứu 6G
Công nghệ 6G hiện vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu sơ khai, chưa có chuẩn kỹ thuật chính thức nào được ban hành toàn cầu. Sở KH&CN TP.HCM đã đề nghị các doanh nghiệp viễn thông lớn như Viettel, VNPT, MobiFone tham gia nghiên cứu và thí điểm. Tuy nhiên, chính các doanh nghiệp này cũng thừa nhận những khó khăn hiện hữu:
- Công nghệ 6G chưa có chuẩn kỹ thuật chính thức.
- Thiết bị 6G chưa xuất hiện trên thị trường.
- Các doanh nghiệp đang tập trung nguồn lực để phát triển và mở rộng mạng 5G, trong khi nghiên cứu 6G là chiến lược dài hạn ở cấp tập đoàn.
Dù vậy, việc TP.HCM đặt mục tiêu thí điểm 6G vào năm 2026 cho thấy khát vọng vươn lên trong lĩnh vực công nghệ cao, dù lộ trình này được đánh giá là khá tham vọng so với tiến độ toàn cầu.
Lộ trình phát triển 6G toàn cầu và vai trò của ITU
Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) đang dẫn dắt quá trình chuẩn bị cho 6G (còn gọi là IMT-2030) với lộ trình rõ ràng. Mục tiêu là hướng tới một tiêu chuẩn toàn cầu thống nhất, dự kiến hoàn thiện vào khoảng năm 2030. ITU đã hoàn tất giai đoạn xây dựng tầm nhìn cho 6G, thông qua Khuyến nghị ITU-R M.2160 vào tháng 11/2023, định nghĩa 6 kịch bản ứng dụng chính:
- Kết nối nhập vai (Immersive Communication).
- Kết nối siêu tin cậy và độ trễ thấp (Hyper Reliable and Low-Latency Communication).
- Kết nối chủng loại lớn (massive communication).
- Kết nối phổ quát (Ubiquitous Connectivity).
- Trí tuệ nhân tạo và truyền thông tích hợp (Artificial Intelligence and Communication).
- Cảm nhận và truyền thông tích hợp (Integrated Sensing and Communication).
Trong khi ITU đóng vai trò kiến trúc sư trưởng, tổ chức 3GPP (The 3rd Generation Partnership Project) sẽ đảm nhiệm xây dựng bộ tiêu chuẩn kỹ thuật chi tiết. Theo lộ trình, từ năm 2024-2025, 3GPP tập trung thống nhất các yêu cầu cho 6G, với dự kiến ITU chính thức phê chuẩn tiêu chuẩn IMT-2030 vào cuối năm 2030 đến đầu năm 2031.
Ba kịch bản ứng dụng mới tạo nên cuộc cách mạng 6G
Trong 6 kịch bản ứng dụng của 6G, ba kịch bản phát triển từ 5G, trong khi ba kịch bản còn lại là phát triển mới, đưa mạng di động từ "kết nối" thuần túy lên tầm cao "thế giới thông minh":
AI và Truyền thông tích hợp (Integrated AI and Communication): Đây được xem là trái tim của mạng 6G, nơi AI trở thành phần "bẩm sinh" (AI-Native) của toàn bộ hệ thống, thay vì chỉ là lớp chồng bên ngoài như trong 5G. Mạng lưới sẽ có khả năng tự học hỏi, tự ra quyết định và tự thích nghi, cho phép cung cấp "AI như một dịch vụ" cho các ứng dụng bên thứ ba.
Cảm nhận và Truyền thông tích hợp (Integrated Sensing and Communication - ISAC): Kịch bản này trao cho mạng di động khả năng cảm nhận thế giới vật lý, hoạt động như một radar có độ chính xác cao. Ứng dụng bao gồm bản sao số (Digital Twin), phương tiện tự hành, và theo dõi sức khỏe, giúp tăng cường an toàn và hiệu quả trong nhiều lĩnh vực.
Kết nối phổ quát (Ubiquitous Connectivity): Mục tiêu xóa bỏ mọi "vùng lõm sóng" bằng cách xây dựng mạng lưới tích hợp không gian - mặt đất (Non-Terrestrial Networks - NTN), kết hợp vệ tinh quỹ đạo tầm thấp, khinh khí cầu tầng cao và máy bay không người lái. Điều này mang Internet băng thông cao đến vùng sâu vùng xa, hải đảo, và đảm bảo kết nối liên tục trong các tình huống khẩn cấp.
Việt Nam trong cuộc đua nghiên cứu 6G
Việt Nam đã thành lập Ban Chỉ đạo thúc đẩy nghiên cứu phát triển công nghệ thông tin di động 6G từ năm 2022, với mục tiêu thử nghiệm vào năm 2028 và thương mại hóa từ năm 2029. TP.HCM đặt mục tiêu thí điểm 6G vào năm 2026, đi trước thế giới khá xa khi ITU và 3GPP vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu.
Để tham gia hiệu quả, Việt Nam có thể tập trung vào các lĩnh vực:
- Lựa chọn phân bổ tần số cho 6G, cả thành phần mặt đất và không gian, dựa trên kinh nghiệm từ các thế hệ mạng trước.
- Tham gia nghiên cứu đóng góp vào tiêu chuẩn hóa, giúp đưa các ứng dụng chi tiết vào nội dung nghiên cứu của ITU và 3GPP.
- Nắm bắt công nghệ lõi của 6G để không còn là nước nhập khẩu công nghệ thụ động, đặc biệt trong các ứng dụng tích hợp AI và NTN.
Tuy nhiên, thách thức lớn là hiện chưa có thiết bị 6G để thử nghiệm, và nhiều ứng dụng 5G tại Việt Nam vẫn chưa được triển khai rộng rãi. Câu hỏi đặt ra là liệu yêu cầu thí điểm 6G ở TP.HCM trong năm 2026 có quá sớm, và có nên ưu tiên thúc đẩy thương mại hóa 5G Advanced trước? Dù vậy, khát vọng và quyết tâm của thành phố trong việc tiên phong nghiên cứu công nghệ mới là rất đáng ghi nhận, mở ra cơ hội để Việt Nam vươn lên trong kỷ nguyên số toàn cầu.
