Ngày Toán học Quốc tế 2026: Toán học - Nền tảng của Niềm tin và Hy vọng trong Thế giới Biến động
Ngày Toán học Quốc tế, được tổ chức thường niên vào ngày 14/3 theo sáng kiến của UNESCO, nhằm tôn vinh vai trò quan trọng của toán học đối với sự phát triển của khoa học, công nghệ và đời sống xã hội. Tại Việt Nam, sự kiện năm nay được tổ chức với mục tiêu đưa toán học đến gần hơn với công chúng, đồng thời khơi gợi những suy ngẫm sâu sắc về vai trò của tư duy khoa học trong một thế giới ngày càng biến động và phức tạp.
Vai trò then chốt của toán học trong Cách mạng Công nghiệp 4.0
Phát biểu tại sự kiện, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nhấn mạnh rằng trong bối cảnh của Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư, vai trò của toán học ngày càng trở nên quan trọng và mang tính quyết định đối với sự phát triển của khoa học và công nghệ hiện đại. Ông chỉ ra rằng những bước tiến vượt bậc trong năng lực tính toán, sự ra đời của các hệ thống máy tính hiệu năng cao, cũng như sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, đều bắt nguồn từ những thành tựu nền tảng của toán học.
Nhờ đó, các lĩnh vực quản lý, vận hành và sản xuất được tối ưu hóa một cách đáng kể, góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả hoạt động trong đời sống xã hội. Từ thực tiễn này, có thể khẳng định rằng toán học giữ vai trò đặc biệt quan trọng không chỉ trên phạm vi toàn cầu mà cả tại Việt Nam, với những ứng dụng ngày càng thâm nhập sâu rộng vào nhiều lĩnh vực của đời sống.
Lịch sử tự hào và định hướng phát triển của toán học Việt Nam
Nhìn lại chặng đường phát triển của toán học tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Giáo sư Trần Hồng Thái cho rằng đây là một lịch sử đáng tự hào. Trong đó, Viện Toán học được xem là một trong những điểm sáng của khoa học cơ bản Việt Nam, đồng thời là cái nôi đào tạo và phát triển nhiều thế hệ nhà toán học tài năng.
Ông thừa nhận rằng dù trong những năm gần đây, Viện Toán học còn gặp không ít khó khăn, nhưng với bản lĩnh khoa học, tinh thần trách nhiệm và lòng tự trọng nghề nghiệp của đội ngũ nhà toán học, đơn vị vẫn không ngừng nỗ lực vươn lên, tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt trong nghiên cứu toán học. Những đóng góp này đã góp phần quan trọng vào việc hình thành và phát triển một nền toán học Việt Nam ngày càng trưởng thành, với nhiều nhóm nghiên cứu và trung tâm học thuật có uy tín cao.
Giáo sư Trần Hồng Thái bày tỏ mong muốn cộng đồng các nhà toán học Việt Nam tiếp tục tăng cường hội nhập học thuật quốc tế, chủ động tham gia sâu hơn vào các diễn đàn và hội nghị toán học lớn trên thế giới. Đồng thời, ông đề nghị các đơn vị nghiên cứu, đặc biệt là Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Viện Toán học, nghiên cứu xây dựng những cơ chế linh hoạt nhằm thu hút các nhà khoa học quốc tế đến làm việc và hợp tác lâu dài tại Việt Nam.
Toán học: Công cụ đáng tin cậy trong thế giới bất định
Theo Phó Giáo sư Phan Thị Hà Dương, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo toán học quốc tế UNESCO (Viện Toán học), trong bối cảnh các tiến bộ công nghệ đang thay đổi nhanh chóng cách con người làm việc và sinh sống, nhiều hệ thống và nguyên tắc từng được xem là ổn định đang phải đối mặt với những thách thức mới. Giữa những bất định đó, toán học mang đến một nền tảng đáng tin cậy giúp con người hiểu và lý giải thế giới một cách chính xác hơn.
Không chỉ là một ngành khoa học trừu tượng, toán học còn là công cụ quan trọng để khám phá các quy luật ẩn sâu trong những hệ thống phức tạp, từ khoa học tự nhiên cho đến kinh tế - xã hội. Điều này làm nổi bật giá trị thực tiễn của toán học trong việc giải quyết các vấn đề cấp thiết của thời đại.
Hai bài giảng đại chúng: Góc nhìn sâu sắc về bất định và đô thị
Điểm nhấn của chương trình là hai bài giảng đại chúng từ các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực khoa học và kiến trúc. Bài giảng thứ nhất với chủ đề “Bất định và hy vọng” do Giáo sư Phan Thành Nam (Đại học Ludwig Maximilian University of Munich, Đức) trình bày. Ông là nhà toán học từng nhận Giải thưởng Hội Toán học châu Âu, với các lĩnh vực nghiên cứu chính là giải tích, vật lý toán, cơ học lượng tử nhiều hạt, lý thuyết phổ, phép tính biến phân và phương trình đạo hàm riêng, cùng giải tích số.
Trong bài nói chuyện, Giáo sư Phan Thành Nam đã chia sẻ cách toán học tiếp cận các hệ thống chứa đựng yếu tố bất định và cách các mô hình toán học giúp con người hiểu rõ hơn những hiện tượng tưởng chừng khó dự đoán. Theo ông, trong một thế giới biến động, bất định vừa là thách thức vừa là cơ hội. Bài giảng giới thiệu một góc nhìn toán học về các nguyên lý ngẫu nhiên và bất định, từ vi mô tới vĩ mô, qua đó mang lại hy vọng về trật tự trong hỗn loạn và niềm tin vào vẻ đẹp của những sai số tất yếu trong cuộc sống.
Bài giảng thứ hai mang chủ đề “Lưu thông (tái) định hình thành phố”, do kiến trúc sư Lê Quang, nhà sáng lập lequang-architects LAB, trình bày. Từ góc nhìn của kiến trúc và quy hoạch đô thị, bài giảng đã phân tích cách các nguyên lý toán học và các mô hình dữ liệu có thể hỗ trợ việc tổ chức dòng lưu thông trong đô thị hiện đại, góp phần tạo nên những thành phố bền vững và hiệu quả hơn cho tương lai.
Tọa đàm truyền cảm hứng và kết luận
Bên cạnh các bài giảng, chương trình còn có phiên tọa đàm với chủ đề “Toán học - Niềm tin và hy vọng”. Tọa đàm có sự tham gia của nhiều nhà khoa học như Giáo sư Trần Hồng Thái và các diễn giả khác, tạo ra một không gian thảo luận mở và đa chiều về vai trò của toán học trong việc lý giải những vấn đề của thế giới hiện đại.
Thông qua các hoạt động này, sự kiện đã truyền cảm hứng mạnh mẽ cho sinh viên, học sinh và những người yêu khoa học, khẳng định rằng toán học không chỉ là một môn học khô khan mà còn là nền tảng quan trọng để xây dựng niềm tin và hướng tới tương lai. Ngày Toán học Quốc tế 2026 vì vậy không chỉ là dịp tôn vinh vẻ đẹp của toán học, mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc rằng tư duy khoa học và lý trí vẫn luôn là chìa khóa để con người vượt qua những thách thức và kiến tạo một thế giới tốt đẹp hơn.
