Hành trình từ mất phương hướng đến nhà khoa học hàng đầu thế giới
Những hình ảnh tang thương về bão lũ, sạt lở đất, hay cảnh người dân mất nhà cửa, người thân trong thiên tai đã thôi thúc tiến sĩ Phạm Anh Tuấn – nhà nghiên cứu địa kỹ thuật và năng lượng địa nhiệt với hơn 50 công bố khoa học, hiện công tác tại Đại học Công nghệ Hoàng gia KTH (Thụy Điển) – tự hỏi: "Là một nhà khoa học, mình có thể làm gì để giúp đỡ những con người ngoài kia?". Câu hỏi ấy đã dẫn lối anh đến những công trình nghiên cứu tiên phong về nền móng năng lượng tích hợp, một hướng đi mới cho hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu tại các vùng chịu tác động thời tiết cực đoan.
Khởi đầu từ quê nghèo và những thử thách cuộc đời
Sinh ra trong gia đình bình dị ở Quảng Bình, nơi không ai theo đuổi con đường khoa học, tiến sĩ Tuấn tin tưởng sâu sắc rằng giáo dục là chìa khóa thay đổi số phận. Sự tò mò giản dị về việc "tại sao đất đá có thể nâng đỡ công trình?" đã đưa anh đến với ngành địa kỹ thuật. Tuy nhiên, hành trình không hề bằng phẳng. Những năm đầu đại học, anh trải qua giai đoạn mất phương hướng khi mẹ và bà ngoại lần lượt qua đời vì bệnh nặng.
"Tôi chênh vênh, gần như đánh rơi động lực học tập. Nhưng khi nhìn ba và các anh chị chắt chiu từng đồng để nuôi tôi ăn học, tôi thấy thương gia đình vô cùng và nhen nhóm quyết tâm: phải học thật tốt để sau này đỡ đần họ", anh chia sẻ về khoảnh khắc thay đổi cuộc đời. 5 năm đại học sau đó, anh xuất sắc nhận hơn 30 giấy khen và học bổng, tốt nghiệp và làm việc tại Trường ĐH Bách khoa Đà Nẵng trước khi giành học bổng du học.
Vươn ra thế giới và những thành tựu khoa học
Năm 2016, tiến sĩ Tuấn chọn Pháp để du học, sau đó trải nghiệm làm việc tại Nhật Bản, Anh và hiện là Thụy Điển. Những nỗ lực không ngừng đã đưa anh vào Top 2% nhà khoa học ảnh hưởng nhất thế giới (theo Stanford/Elsevier 2024, 2025) và đạt giải thưởng Khoa học công nghệ Quả cầu vàng năm 2025. Anh tâm sự: "Hành trình giống như chuyến đi dài: từ sinh viên mất phương hướng, tự đứng dậy, đi qua nhiều vùng đất để học hỏi, và hôm nay mang tri thức trở về với trái tim biết ơn, mong muốn cống hiến cho đất nước".
Tìm lời giải cho hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu
Trong những năm làm việc ở nước ngoài, tiến sĩ Tuấn luôn trăn trở về quê hương khi chứng kiến cảnh bão lũ, hạn hán, xâm nhập mặn và sạt lở đất ngày càng khắc nghiệt. Anh nhận ra: "Khoa học không chỉ để công bố, mà phải bảo vệ con người và cuộc sống". Điều này thôi thúc anh tập trung vào nghiên cứu nền móng năng lượng – phần âm thầm dưới đất nhưng quyết định sự an toàn của công trình.
"Tôi muốn phần 'dưới đất' ấy không chỉ chịu lực, mà còn tạo ra năng lượng sạch, giúp công trình mát hơn, ấm hơn, và vững vàng hơn trước thiên tai", anh giải thích. Mục tiêu của anh không phải là khái niệm hoành tráng, mà là đưa giải pháp vào thực tiễn, áp dụng vào trường học, bệnh viện, nhà ở – những nơi gắn liền với cuộc sống người dân.
Những đêm trắng và tâm huyết với khoa học
Để theo đuổi đam mê, tiến sĩ Tuấn đã trải qua nhiều đêm trắng với khoa học. Anh kể: "Có những đêm tôi trằn trọc vì bài toán chưa tìm ra lời giải, hay những ngày trong phòng thí nghiệm ở Đại học Tokyo, làm việc đến 2-3 giờ sáng vì thí nghiệm thất bại liên tục". Áp lực từ chuyên môn, công bố, thời gian và cuộc sống đôi khi khiến anh bế tắc, nhưng anh luôn tự nhủ: "Nếu hôm nay bỏ cuộc, tôi sẽ hối tiếc. Tôi nhớ đến gia đình, đến lý do ban đầu chọn khoa học – để làm điều có ích cho cuộc sống".
Đóng góp cho quê hương từ xa
Dù sống và làm việc tại Thụy Điển, tiến sĩ Tuấn luôn dành phần lớn tâm huyết cho Việt Nam. Anh tâm niệm: "Đi xa để học hỏi, nhưng học hỏi là để quay về đóng góp". Những năm qua, anh tích cực hợp tác nghiên cứu với các trường đại học trong nước, đồng hướng dẫn sinh viên, kết nối nhóm nghiên cứu quốc tế, và chia sẻ tri thức. Gần đây, anh cùng các bạn trẻ ở Việt Nam, Đài Loan và Mỹ đồng sáng lập nhóm nghiên cứu GREENX tại Đà Nẵng, tập trung vào giải pháp chống xói lở bờ biển và sạt lở mái dốc.
Tiến sĩ Tuấn khiêm tốn chia sẻ: "Tôi không dám nói nghiên cứu có thể ngăn thiên tai. Nhưng tôi tin, nếu mỗi công trình vững hơn, mỗi ngôi nhà an toàn hơn, nỗi đau của người dân khi bão lũ đi qua sẽ nhẹ đi phần nào". Hành trình của anh không chỉ là câu chuyện về khoa học, mà còn là minh chứng cho sức mạnh của lòng kiên trì và tình yêu quê hương.
