Tiến sĩ Lê Thái Hà: Hành trình từ nhà khoa học top 1% thế giới đến điều hành Quỹ VinFuture
Tiến sĩ Lê Thái Hà, sinh năm 1988, hiện đang đảm nhiệm vị trí Giám đốc điều hành của Quỹ VinFuture và Quỹ Vì tương lai xanh thuộc Tập đoàn Vingroup. Với bằng Cử nhân (Hons) và Tiến sĩ Kinh tế từ Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore, chị đã hoàn thành chương trình Tiến sĩ chỉ trong hai năm, khi mới 24 tuổi, một thành tích hiếm có trong môi trường học thuật quốc tế.
Vị trí đáng nể trong cộng đồng khoa học toàn cầu
Theo các báo cáo từ Đại học Stanford công bố trên tạp chí PLOS Biology năm 2021 và Elsevier trong các năm 2022, 2023, 2024, 2025, Tiến sĩ Lê Thái Hà liên tục nằm trong top 1% các nhà khoa học có ảnh hưởng nhất trên thế giới, tính trên tất cả các lĩnh vực khoa học. Đặc biệt, chị là nhà nghiên cứu nữ duy nhất của Việt Nam được vinh danh trong danh sách này. Bên cạnh đó, theo cơ sở dữ liệu RePEc (Research Papers in Economics) – một trong những nguồn lớn nhất về nghiên cứu kinh tế – chị cũng thuộc top 1% các nhà nghiên cứu hàng đầu trong thập kỷ qua.
Hành trình nghiên cứu bắt đầu từ sự tò mò
Trong cuộc trò chuyện nhân dịp đầu năm mới, Tiến sĩ Lê Thái Hà chia sẻ rằng hành trình đến với nghiên cứu khoa học của chị bắt đầu một cách tự nhiên, từ sự tò mò trước các vấn đề kinh tế - xã hội xung quanh. Chị luôn muốn hiểu rõ vì sao những biến động từ thị trường hay các chính sách về năng lượng, môi trường lại tạo ra tác động khác biệt đến con người và nền kinh tế. Với chị, nghiên cứu chính là cách tiếp cận những câu hỏi đó một cách có hệ thống và dựa trên bằng chứng.
Việc hoàn thành Tiến sĩ ở tuổi 24 là kết quả của quá trình học tập nghiêm túc trong môi trường quốc tế, nhưng chị không xem đó là đích đến cuối cùng. Thời gian tại Đại học Công nghệ Nanyang đã giúp chị xây dựng nền tảng nghiên cứu vững chắc và niềm tin rằng khoa học chỉ thực sự có ý nghĩa khi gắn liền với thực tiễn. Ngay từ những năm đầu, chị đã quan tâm đến các thách thức toàn cầu như an ninh năng lượng, biến đổi khí hậu và phát triển bền vững, đặc biệt trong bối cảnh các quốc gia đang phát triển.
Yếu tố then chốt và thách thức trên con đường khoa học
Khi được hỏi về yếu tố quan trọng giúp chị đi nhanh mà vẫn vững chắc, Tiến sĩ Lê Thái Hà nhấn mạnh đến kỷ luật học thuật và sự tập trung vào những câu hỏi nghiên cứu có ý nghĩa. Chị cho rằng nghiên cứu không phải là cuộc đua về tốc độ hay số lượng công bố, mà là quá trình tích lũy bền bỉ về tư duy, phương pháp và chuẩn mực. Môi trường đào tạo nghiêm túc, coi trọng phản biện và tính minh bạch đã giúp chị hình thành nền tảng đó từ sớm.
Với hơn 85 công bố quốc tế, trong đó có nhiều tạp chí hàng đầu thế giới, chị chia sẻ rằng mình chưa bao giờ tiếp cận nghiên cứu theo hướng "đếm số lượng". Phần lớn thời gian và tâm huyết được dành cho việc đọc, suy nghĩ và liên tục đặt lại câu hỏi về vấn đề đang nghiên cứu. Mỗi công trình thường là kết quả của quá trình làm việc dài hạn cùng các cộng sự, với nhiều vòng phản biện độc lập và chỉnh sửa.
Chuyển sang vai trò điều hành tại Quỹ VinFuture
Đầu năm 2022, Tiến sĩ Lê Thái Hà chính thức gia nhập Quỹ VinFuture. Cơ duyên này không đến ngay lập tức, mà là sự gặp gỡ giữa thời điểm cá nhân phù hợp và cách nhìn mới về vai trò của khoa học. Sau hơn mười năm gắn bó với nghiên cứu và giảng dạy, chị nhận ra VinFuture không chỉ dừng ở việc trao giải thưởng, mà hướng tới thúc đẩy khoa học có tác động thực sự ở quy mô toàn cầu. Quyết định này xuất phát từ niềm tin rằng khoa học cần được kết nối rộng hơn và mong muốn đóng góp cho một sứ mệnh có tầm ảnh hưởng.
Việc chuyển từ nhà nghiên cứu, giảng viên sang điều hành quỹ khoa học - công nghệ toàn cầu cho phép chị nhìn công việc ở góc độ rộng hơn. Trước đây, chị tập trung vào đào sâu một câu hỏi cụ thể; hiện nay, chị suy nghĩ nhiều hơn về việc tạo ra môi trường và hệ sinh thái giúp khoa học phát triển, kết nối và tạo tác động lâu dài. Đây là sự tiếp nối tự nhiên của con đường khoa học, hơn là một sự rẽ hướng.
Thách thức và cách dung hòa giữa học thuật và vận hành
Thách thức lớn nhất trong những ngày đầu tại VinFuture là chuyển từ tư duy học thuật sang vận hành tổ chức ở quy mô toàn cầu. Trong nghiên cứu, mọi thứ diễn ra tương đối độc lập; còn ở VinFuture, mỗi quyết định đều gắn với con người, quy trình và kỳ vọng của nhiều bên liên quan. VinFuture khi ấy là sáng kiến mới nhưng mang khát vọng lớn, đòi hỏi xây dựng uy tín học thuật, thiết lập chuẩn mực và vận hành chuyên nghiệp trong thời gian ngắn.
Để dung hòa giữa góc nhìn học thuật khắt khe và yêu cầu vận hành, lan tỏa xã hội, Tiến sĩ Lê Thái Hà cho rằng chuẩn mực học thuật là nền tảng không thể thỏa hiệp, còn vận hành và truyền thông là cách để khoa học đi xa hơn. Tại VinFuture, các quyết định chuyên môn luôn độc lập, minh bạch và dựa trên đánh giá của nhà khoa học uy tín, trong khi các hoạt động khác được thiết kế để lan tỏa giá trị khoa học đến công chúng.
Quản trị thời gian và duy trì nghiên cứu
Dù quỹ ngày càng mở rộng, Tiến sĩ Lê Thái Hà vẫn duy trì vị trí trong top 1% nhà khoa học có ảnh hưởng bằng cách làm việc chọn lọc hơn, thay vì làm nhiều hơn. Chị tập trung vào một số hướng nghiên cứu dài hạn, nơi có thể đóng góp về tư duy và học thuật. Nguyên tắc quản trị thời gian của chị là phân tách rõ các vai trò: công việc điều hành đòi hỏi ra quyết định nhanh, còn nghiên cứu cần thời gian yên tĩnh và tập trung cao độ.
Tác động của Quỹ VinFuture sau 5 năm
Sau năm năm hoạt động, Quỹ VinFuture đã tạo ra tác động rõ nét bằng việc xây dựng nền tảng khoa học có uy tín quốc tế xuất phát từ Việt Nam. Quỹ thu hút sự tham gia của các nhà khoa học hàng đầu thế giới trong Hội đồng Giải thưởng và các hoạt động học thuật, đồng thời hình thành hệ sinh thái với Tuần lễ Khoa học - Công nghệ VinFuture, diễn đàn đối thoại và chương trình kết nối. VinFuture góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong bản đồ khoa học toàn cầu, không chỉ là nơi tiếp nhận tri thức, mà còn là điểm kết nối chủ động.
Thông điệp cho thế hệ trẻ và nhà khoa học nữ
Tiến sĩ Lê Thái Hà gửi gắm thông điệp đến các bạn trẻ yêu khoa học, đặc biệt là nhà khoa học nữ: đừng tự đặt giới hạn cho bản thân vì tuổi tác, giới tính hay khuôn mẫu sẵn có. Việc đặt mục tiêu lớn từ sớm là tốt, miễn là sẵn sàng dành thời gian, kỷ luật và kiên nhẫn để đi đường dài. Hãy cho phép bản thân học hỏi, điều chỉnh và trưởng thành theo từng chặng, thay vì tạo áp lực phải "chứng minh" quá sớm.
Với thế hệ trí thức trẻ Việt Nam, chị nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng nền tảng học thuật vững vàng và cách làm khoa học theo chuẩn mực quốc tế, bao gồm cả đạo đức nghiên cứu và khả năng trao đổi học thuật. Đồng thời, cần giữ mối quan tâm gắn với vấn đề thực tiễn của đất nước và khu vực, để tiếng nói khoa học có sức nặng và tạo ảnh hưởng trong cộng đồng quốc tế.
Ba cụm từ cho năm mới
Khi được hỏi về ba cụm từ cho năm mới sắp tới, Tiến sĩ Lê Thái Hà chọn: điềm tĩnh - chọn lọc - bền bỉ. Điềm tĩnh để đưa ra quyết định sáng suốt trong bối cảnh nhiều chuyển động; chọn lọc để tập trung vào việc có giá trị dài hạn; và bền bỉ để theo đuổi mục tiêu lớn theo cách riêng, không bị cuốn theo áp lực ngắn hạn. Chị tin rằng quan trọng là chủ động làm chủ nhịp đi của chính mình, thay vì để tốc độ bên ngoài quyết định hướng đi.
Cuộc trò chuyện với Tiến sĩ Lê Thái Hà không chỉ hé lộ hành trình cá nhân đầy cảm hứng, mà còn làm nổi bật tầm nhìn về khoa học và phát triển bền vững trong tương lai.
