Ngày 2/7 tại Hà Nội, Viện Hóa học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Tập đoàn Y Dược Sâm Ngọc Linh Việt Nam đã ký kết thỏa thuận hợp tác chiến lược toàn diện. Sự kiện này không chỉ là hợp tác giữa viện nghiên cứu và doanh nghiệp, mà còn gợi mở hướng đi đưa khoa học trở thành nền tảng để tối ưu hóa giá trị của dược liệu Việt Nam.
Khoa học thay thế niềm tin: Bước đi tất yếu
Trong nhiều năm, thị trường sâm nội địa chủ yếu dựa vào niềm tin của người tiêu dùng vào sự quý hiếm của Sâm Ngọc Linh. Tuy nhiên, niềm tin không thể thay thế tiêu chuẩn và dữ liệu khoa học. Khi bước vào thị trường quốc tế, mọi tuyên bố về chất lượng, hoạt tính sinh học hay giá trị dược liệu đều phải được chứng minh bằng nghiên cứu, chỉ tiêu định lượng và quy trình công nghệ kiểm soát được. Đây là khoảng cách giữa một sản vật quý và một thương hiệu quốc gia.
Sản vật quý có thể tạo giá cao trong thị trường nhất định, nhưng thương hiệu quốc gia đòi hỏi khả năng mở rộng, bảo đảm chất lượng đồng đều, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn khoa học, pháp lý quốc tế. Nếu không vượt qua khoảng cách này, Sâm Ngọc Linh sẽ chỉ bán như sản phẩm đặc hữu, thay vì trở thành nền tảng cho ngành công nghiệp dược liệu giá trị gia tăng cao.
Dự án nghiên cứu: Xây dựng 'hồ sơ khoa học' cho sản phẩm
Trọng tâm hợp tác lần này là triển khai dự án nghiên cứu thành phần hóa học, thử nghiệm hoạt tính sinh học và xây dựng quy trình công nghệ chiết xuất hoạt chất từ củ Sâm Ngọc Linh do Tập đoàn Y Dược Sâm Ngọc Linh Việt Nam phát triển. Đây là bước đi tạo dựng “hồ sơ khoa học” cho sản phẩm. Giá trị của nhân sâm thế giới không nằm ở sinh khối thô, mà ở hàm lượng và cơ cấu hoạt chất sinh học, đặc biệt là nhóm saponin.
Một củ sâm có thể quý, nhưng nếu không xác định thành phần hoạt chất, không chứng minh tác dụng sinh học, không có quy trình chiết xuất ổn định thì giá trị khó đi xa hơn tiêu dùng truyền thống. Khi hoạt chất được định danh, chuẩn hóa và chiết xuất bằng công nghệ hiện đại, sâm không chỉ là củ sâm mà có thể trở thành nguyên liệu cho dược phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm và nhiều sản phẩm chế biến sâu khác. Đó là điểm then chốt của chuỗi giá trị.
Bán tài nguyên hay bán khoa học?
Bán củ sâm là bán tài nguyên. Bán hoạt chất là bán khoa học. Bán sản phẩm đạt chuẩn là bán công nghệ, tiêu chuẩn và niềm tin được kiểm chứng. Sự khác biệt này quyết định biên độ giá trị mà doanh nghiệp và ngành dược liệu có thể tạo ra. Trong bối cảnh thị trường sâm đối mặt với tranh chấp nguồn gốc, hàng giả, hàng nhái và cạnh tranh từ sâm ngoại nhập, việc doanh nghiệp chủ động bắt tay với viện nghiên cứu đầu ngành cho thấy sự thay đổi trong tư duy phát triển.
Thay vì chỉ dựa vào truyền thông thương hiệu, doanh nghiệp lựa chọn con đường khó hơn nhưng căn cơ: khẳng định chất lượng bằng sự bảo chứng của khoa học. Viện Hóa học cung cấp nền tảng chuyên môn phân tích, định danh, đánh giá và xây dựng quy trình công nghệ. Tập đoàn Y Dược Sâm Ngọc Linh Việt Nam có vùng trồng, sản phẩm và nhu cầu thương mại hóa. Khi hai bên gặp nhau, giá trị hợp tác không chỉ nằm ở kết quả nghiên cứu đơn lẻ, mà ở khả năng nối phòng thí nghiệm với vùng nguyên liệu, nhà máy và thị trường.
Mô hình liên kết cần cho ngành dược liệu Việt Nam
Đây là mô hình liên kết rất cần cho ngành dược liệu Việt Nam. Nhà khoa học không thể dừng lại ở công bố nghiên cứu. Doanh nghiệp không thể phát triển bền vững nếu thiếu nền tảng khoa học. Chỉ khi tri thức được chuyển hóa thành quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng và sản phẩm thương mại, khoa học mới thật sự đi vào đời sống, còn doanh nghiệp mới tạo ra giá trị dài hạn. Sâm Ngọc Linh là lợi thế đặc hữu của Việt Nam, nhưng lợi thế đặc hữu không tự động thành lợi thế cạnh tranh. Muốn cạnh tranh, phải có tiêu chuẩn; muốn có tiêu chuẩn, phải có nghiên cứu; muốn ra thế giới, phải có dữ liệu thuyết phục.
Sự hợp tác này là nỗ lực chuyển Sâm Ngọc Linh từ câu chuyện “quý hiếm” sang câu chuyện “được chứng minh”. Đó cũng là con đường bảo vệ giá trị thật của “quốc bảo”. Khi thị trường thiếu chuẩn mực, sản phẩm tốt và kém chất lượng dễ bị đặt cạnh nhau. Người làm thật chịu thiệt, người tiêu dùng mất niềm tin, thương hiệu quốc gia bị tổn hại. Khoa học không chỉ giúp gia tăng giá trị mà còn là công cụ sàng lọc, bảo vệ và thiết lập lại trật tự thị trường.
Kỳ vọng từ hợp tác: Từ phòng thí nghiệm ra thị trường
Điều đáng chờ đợi từ sự kiện ký kết ngày 2/7 không chỉ là những kết quả phân tích trong phòng thí nghiệm, mà quan trọng hơn là liệu các kết quả đó có được chuyển hóa thành hệ tiêu chuẩn, quy trình sản xuất, công nghệ chiết xuất và dòng sản phẩm đủ sức cạnh tranh hay không. Nếu làm được, Sâm Ngọc Linh sẽ không chỉ được nhắc đến như dược liệu quý, mà có thể từng bước trở thành thương hiệu quốc gia có nền tảng khoa học, công nghệ và giá trị kinh tế tương xứng.
Một “quốc bảo” không thể chỉ sống bằng danh xưng. Nó cần được bảo vệ bằng tiêu chuẩn, được nâng tầm bằng công nghệ và được khẳng định bằng những giá trị có thể kiểm chứng. Sự bắt tay giữa nhà khoa học và doanh nghiệp lần này là một bước đi cần thiết trên con đường đưa dược liệu Việt Nam ra khỏi cách phát triển dựa vào tài nguyên thô, để bước vào quỹ đạo phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và chuỗi giá trị.
