Hiện tượng Selenelion: Khoảnh khắc hiếm hoi của thiên văn học
Hiện tượng Selenelion, một sự kiện thiên văn kỳ thú, đã từng được ghi nhận tại Minneapolis (Mỹ) vào tháng 10 năm 2014. Đây không phải là một hiện tượng độc lập mà là một trường hợp đặc biệt xảy ra trong nguyệt thực toàn phần, thường được biết đến với cái tên "trăng máu".
Nguyệt thực toàn phần và cơ chế hình thành Selenelion
Nguyệt thực toàn phần xảy ra khi Mặt trời, Trái đất và Mặt trăng nằm thẳng hàng, với Trái đất che khuất ánh sáng Mặt trời chiếu trực tiếp lên Mặt trăng. Lúc này, chỉ có ánh sáng đỏ bị khúc xạ qua khí quyển Trái đất mới có thể chiếu tới bề mặt Mặt trăng, khiến nó chuyển sang màu đỏ sẫm đặc trưng.
Selenelion xuất hiện trong chính bối cảnh đó, nhưng ở một vị trí địa lý đặc biệt: khi nguyệt thực toàn phần diễn ra đúng vào thời điểm Mặt trời đang mọc hoặc lặn tại nơi quan sát. Nhờ hiệu ứng khúc xạ khí quyển làm ánh sáng bị bẻ cong, khiến thiên thể trông cao hơn vị trí thực tế, người quan sát có thể thấy Mặt trời ở một phía chân trời, trong khi Mặt trăng (đang bị thực) vẫn còn xuất hiện ở phía đối diện.
Nói cách khác, mọi Selenelion đều xảy ra trong nguyệt thực toàn phần, nhưng không phải mọi nguyệt thực toàn phần đều có Selenelion. Điều kiện cần thiết là vị trí quan sát phải nằm đúng "ranh giới bình minh hoặc hoàng hôn" của vùng nguyệt thực.
Lý do Việt Nam không thể quan sát Selenelion
Theo các nguồn như Timeanddate và bản đồ phân bố nguyệt thực ngày 3-3, điều kiện để quan sát Selenelion chỉ xuất hiện tại một số khu vực như bờ Đông và Đông Nam nước Mỹ, miền Đông Canada, một phần Brazil và khu vực phía đông Nam Mỹ. Đây đều là những nơi nguyệt thực toàn phần trùng đúng thời điểm Mặt trời đang mọc.
Còn tại Việt Nam, theo Timeanddate, nguyệt thực toàn phần diễn ra vào buổi tối khi Mặt trời đã lặn hoàn toàn. Việt Nam không nằm ở rìa vùng bình minh của nguyệt thực, nên không có điều kiện hình học để Mặt trời và Mặt trăng xuất hiện đồng thời trên bầu trời. Vì vậy, Việt Nam không thể quan sát Selenelion trong sự kiện này.
Điểm quan trọng cần nhấn mạnh là không xem được Selenelion không đồng nghĩa với việc không có nguyệt thực. Việt Nam vẫn nằm trong vùng quan sát nguyệt thực toàn phần, chỉ là không ở vị trí đủ đặc biệt để xuất hiện hiệu ứng "đồng hiện" hiếm hoi này.
Đón chờ nguyệt thực toàn phần ngày 3-3 tại Việt Nam
Theo Hội Thiên văn Hà Nội (HAS), người dân Việt Nam có thể quan sát hiện tượng nguyệt thực toàn phần chiều tối 3-3. Hiện tượng sẽ kéo dài 5 giờ 42 phút, trong đó pha toàn phần kéo dài 82 phút khi Mặt trăng nằm trọn trong vùng bóng tối của Trái đất và chuyển sang màu đỏ đồng rực rỡ.
Cụ thể, các mốc thời gian (giờ Việt Nam) như sau:
- 15h43: Nguyệt thực nửa tối bắt đầu (không quan sát được tại Việt Nam).
- 16h50: Nguyệt thực một phần bắt đầu (không quan sát được tại Việt Nam).
- 18h03: Nguyệt thực toàn phần bắt đầu.
- 18h34: Nguyệt thực cực đại.
- 19h03: Nguyệt thực toàn phần kết thúc.
- 20h18: Nguyệt thực một phần kết thúc.
- 21h25: Nguyệt thực nửa tối kết thúc.
Người dân có thể quan sát trực tiếp nguyệt thực bằng mắt thường. Tuy nhiên, điều kiện quan sát phụ thuộc vào thời tiết là bầu trời cần ít mây, không mưa hoặc dông. Từ khoảng 18h03 ngày 3-3, người dân Việt Nam có thể ngắm 'trăng máu' (nguyệt thực toàn phần) cho đến khi kết thúc, mang đến một trải nghiệm thiên văn đáng nhớ dù không có Selenelion.
