Rạng sáng nay 2/8, sao Thủy chính thức đạt ly giác phía tây lớn nhất, với góc lên tới 19,5 độ tính từ mặt trời. Theo Hội Thiên văn Hà Nội (HAS), đây là thời điểm thuận lợi nhất trong năm để người yêu thiên văn tại Việt Nam bắt đầu quan sát hành tinh nhỏ nhất hệ Mặt Trời. Khi bình minh chưa ló dạng, sao Thủy hiện lên như một chấm sáng nhỏ ở vị trí cao gần đường chân trời phía đông, dễ nhìn thấy bằng mắt thường nếu bầu trời quang đãng.
Vì sao sao Thủy khó quan sát?
Sao Thủy là hành tinh gần mặt trời nhất, nên quanh năm nó gần như bị ánh sáng mặt trời che khuất. Do quỹ đạo của sao Thủy nằm bên trong quỹ đạo trái đất, hành tinh này luôn xuất hiện ở gần mặt trời, thường là ngay trước khi mặt trời mọc hoặc ngay sau khi mặt trời lặn. Chính vì vậy, việc quan sát nó đòi hỏi phải chọn đúng thời điểm và hướng nhìn, nếu không rất dễ bỏ lỡ.
Ly giác là góc giữa mặt trời và một hành tinh khi nhìn từ trái đất. Với những hành tinh nằm bên trong quỹ đạo trái đất như sao Kim hay sao Thủy, ly giác phía tây xảy ra khi hành tinh nằm về phía tây của mặt trời trên bản đồ thiên thể, tức là xuất hiện ở phía đông bầu trời trước lúc bình minh. Khi đạt ly giác cực đại, sao Thủy ở xa mặt trời nhất trên bầu trời, vì thế dễ quan sát hơn hẳn những ngày thường.
Cách quan sát sao Thủy trong những ngày tới
Theo Space.com, khoảng một tuần sau ngày ly giác cực đại, người quan sát có thể tìm sao Thủy ở vị trí rất thấp trên hướng đông bắc, khoảng 1 giờ trước khi mặt trời mọc. Hành tinh nhỏ bé này sẽ hạ thấp dần mỗi buổi bình minh vào đầu tháng 8, nhưng đồng thời nó sáng lên nhanh chóng. Độ sáng của sao Thủy sẽ tăng từ -0,7 vào ngày 9/8 đến -1,3 vào ngày 16/8, tức là hơi mờ hơn sao Sirius – ngôi sao sáng nhất bầu trời đêm.
Một gợi ý hữu ích cho người quan sát là vào ngày 9/8, hai ngôi sao Castor và Pollux trong chòm sao Song Tử sẽ tạo thành một đường thẳng hướng về phía sao Thủy. Chỉ cần kéo dài một đường tưởng tượng gấp đôi khoảng cách giữa hai ngôi sao này xuống phía chân trời đông bắc, bạn sẽ tìm được sao Thủy.
Lịch hội ngộ đáng chú ý đầu tháng 8
Sáng sớm ngày 11/8, một vầng trăng lưỡi liềm cực mỏng chỉ được chiếu sáng 2% và còn khoảng 32 giờ nữa là đến trăng non sẽ nằm cách sao Thủy khoảng 2 độ về phía trên bên trái. Đây là cơ hội tuyệt đẹp để chụp ảnh hoặc quan sát bằng ống nhòm. Sau đó, từ ngày 13 đến ngày 17/8, sao Thủy sẽ ở rất gần sao Mộc, tạo thành một cặp đôi sáng giá trên bầu trời trước bình minh.
Những ai quan tâm đến các hiện tượng thiên văn khác cũng có thể chú ý đến sao Kim. Hành tinh này thống trị bầu trời đêm suốt tháng 8, là một trong những thiên thể sáng nhất sau mặt trăng.
Khi nào không còn quan sát được?
Sao Thủy sẽ tiếp tục quan sát được trong khoảng nửa đầu tháng 8, sau đó dần hạ thấp và mờ đi. Đến ngày 27/8, sao Thủy đạt điểm giao hội trên với mặt trời, nghĩa là nó nằm phía sau mặt trời khi nhìn từ trái đất và chuyển sang bầu trời chiều. Lúc này, việc quan sát sao Thủy vào buổi sáng sẽ không còn nữa, và phải đợi đến chu kỳ ly giác tiếp theo để có cơ hội mới.
Để không bỏ lỡ những ngày quan sát đẹp nhất, người yêu thiên văn nên chọn những nơi có tầm nhìn thoáng về phía đông, ít ô nhiễm ánh sáng, và có thể sử dụng ống nhòm hoặc kính thiên văn nhỏ để thấy rõ hơn sao Thủy.
