Khởi công từ năm 1994 và hoàn thành toàn bộ vào năm 2012, đập Tam Hiệp trên sông Dương Tử (tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc) là nhà máy thủy điện có công suất lắp đặt lớn nhất hành tinh. Công trình có chiều dài 2.335 m, cao 181 m, tiêu tốn khoảng 28 triệu m³ bê tông và 463.000 tấn thép – lượng thép đủ để xây dựng 63 tháp Eiffel. Tổng mức đầu tư ước tính lên tới 37 tỷ USD.
Quy mô và mục tiêu của công trình
Ý tưởng xây dựng con đập được nhà lãnh đạo Tôn Trung Sơn đề xuất từ năm 1919 nhằm khai thác tiềm năng thủy năng của sông Dương Tử. Phải mất nhiều thập kỷ nghiên cứu, dự án mới được triển khai với ba mục tiêu chính: phát điện, kiểm soát lũ và tăng cường năng lực vận tải đường thủy. Phía sau đập là hồ chứa Tam Hiệp dài khoảng 600 km, tổng dung tích gần 39,3 tỷ m³, trong đó hơn 22 tỷ m³ dành riêng cho điều tiết lũ. Mặt hồ rộng trên 1.000 km², nằm trong số những hồ nhân tạo lớn nhất thế giới.
Nhà máy được trang bị 34 tổ máy phát điện với tổng công suất 22.500 MW, sản sinh trung bình 0,54 TWh điện mỗi ngày – đủ cung cấp cho khoảng 5,4 triệu hộ gia đình dùng trong một tháng. Bên cạnh nhiệm vụ phát điện, đập còn giúp điều tiết dòng chảy, giảm nguy cơ ngập lụt ở khu vực trung và hạ lưu sông Dương Tử. Hệ thống âu tàu năm cấp và thang nâng tàu hiện đại cho phép tàu trọng tải lớn lưu thông, thúc đẩy giao thương giữa miền Tây và miền Đông Trung Quốc.
Cuộc di dời lớn nhất trong lịch sử hiện đại
Để nhường chỗ cho hồ chứa, khoảng 1.350 làng và thị trấn đã phải di dời, cùng hơn 1,2 triệu người được bố trí tái định cư. Đây là một trong những chương trình di dân lớn nhất từng được triển khai trong một dự án hạ tầng. Song song đó, chính quyền Trung Quốc đã xây dựng các khu đô thị mới, hệ thống giao thông, trường học và bệnh viện, tạo thành động lực phát triển vùng lòng hồ Tam Hiệp.
Sau hơn một thập kỷ vận hành, đập Tam Hiệp vẫn giữ vị trí nhà máy thủy điện có công suất lớn nhất thế giới. Công trình không chỉ là nguồn năng lượng tái tạo quan trọng mà còn được coi là biểu tượng năng lực quy hoạch, thiết kế và thi công hạ tầng quy mô siêu lớn của Trung Quốc.
NASA: Trái Đất dịch trục vì đập Tam Hiệp
Không dừng lại ở quy mô xây dựng, đập Tam Hiệp còn đi vào các nghiên cứu khoa học. Theo Daily Express, các nhà khoa học của Trung tâm Không gian Goddard (NASA) cho biết lượng nước khổng lồ bị chặn đã làm thay đổi sự phân bố khối lượng trong lòng Trái Đất, qua đó ảnh hưởng tới mô-men quán tính và trục quay. Hồ chứa tích trữ khoảng 39 tỷ m³ nước khiến trục quay của Trái Đất dịch chuyển khoảng 2 cm và độ dài của một ngày tăng thêm khoảng 0,06 micro giây.
Mức thay đổi này cực kỳ nhỏ, con người không thể cảm nhận được và không tác động đến cuộc sống hằng ngày. Tuy nhiên, nghiên cứu công bố năm 2010 trên tạp chí Geophysical Research Letters khẳng định các siêu dự án như Tam Hiệp có thể tác động sâu sắc đến sự cân bằng vi tế của Trái Đất. Các chuyên gia vì thế kêu gọi cần đánh giá kỹ lưỡng cả hệ quả môi trường lẫn địa vật lý trước khi triển khai những công trình có quy mô tương tự.
