Hành Trình Kỳ Lạ Của Nhà Khoa Học Thích Nếm Chất Độc
Lịch sử khoa học tự nhiên luôn ẩn chứa những câu chuyện đầy cảm hứng nhưng cũng nhiều khó khăn, đặc biệt trong lĩnh vực hóa học với những nhà nghiên cứu tiên phong. Một trong những nhân vật nổi bật là Carl Scheele, nhà hóa học Thụy Điển với tính cách đặc biệt: ông luôn đòi nếm mọi chất mình nghiên cứu, kể cả những chất độc hại như thủy ngân axit hidroxianic.
Khởi Đầu Của Hóa Học Hiện Đại Và Những Phát Hiện Ngẫu Nhiên
Hóa học, với tư cách một môn khoa học nghiêm túc, thường được cho là bắt đầu từ năm 1661 khi Robert Boyle xuất bản The Sceptical Chymist, công trình phân biệt hóa học và giả kim thuật. Tuy nhiên, quá trình này diễn ra chậm chạp và loạng choạng. Đến thế kỷ XVIII, nhiều học giả vẫn đứng giữa hai phe, như Johann Becher, tác giả cuốn Physica Subterranea, lại tin rằng có thể khiến mình tàng hình.
Phát hiện của Henning Brand năm 1675 là ví dụ điển hình cho bản chất kỳ lạ và ngẫu nhiên của hóa học thời kỳ đầu. Brand tin rằng có thể chưng cất vàng từ nước tiểu người, có lẽ do sự giống nhau về màu sắc. Ông đã tập hợp 50 xô nước tiểu, cất giữ hàng tháng và qua quá trình phức tạp, biến chúng thành một chất sáp đục. Vàng không xuất hiện, nhưng chất này bắt đầu bốc cháy khi tiếp xúc với không khí, dẫn đến việc phát hiện ra phốtpho.
Carl Scheele: Nhà Phát Minh Vô Cùng Xui Xẻo
Vào những năm 1750, Karl Scheele đã phát triển phương pháp sản xuất phốtpho hàng loạt mà không cần dùng nước tiểu, giúp Thụy Điển trở thành quốc gia sản xuất diêm hàng đầu. Tuy nhiên, Scheele là người vừa lạ thường vừa vô cùng xui xẻo. Là một dược sĩ khiêm tốn với thiết bị hạn chế, ông đã phát hiện 8 nguyên tố: clo, flo, mangan, bari, molypden, volfram, nito và ôxy, nhưng không được ghi nhận trong bất kỳ trường hợp nào.
Trong mọi phát hiện, công trình của ông hoặc bị xem thường hoặc được công bố sau khi người khác tìm ra độc lập. Ông cũng phát hiện nhiều hợp chất hữu ích như ammoniac, glycerin và axit tannic, đồng thời nhận ra tiềm năng thương mại của clo để làm chất tẩy trắng – những đột phá khiến người khác trở nên giàu có.
Sở Thích Nguy Hiểm Và Cái Chết Bi Thảm
Tính cách đặc biệt của Scheele là ông luôn nếm mọi chất nghiên cứu, bao gồm cả chất độc như thủy ngân axit hidroxianic – một hỗn hợp độc hại đến mức Erwin Schrodinger sau này dùng trong thí nghiệm tưởng tượng nổi tiếng. Sự dại dột này cuối cùng đã giết chết ông. Năm 1786, ở tuổi 43, người ta thấy ông chết bên bàn làm việc, cạnh đó là một khay hóa chất độc hại, với gương mặt đầy hoảng hốt.
Thiệt Thòi Vì Ngôn Ngữ Và Sự Công Nhận Muộn Màng
Nếu thế giới chỉ nói tiếng Thụy Điển, có lẽ Scheele đã được ca ngợi toàn cầu. Thay vào đó, vinh quang thường dành cho các nhà khoa học nổi tiếng hơn từ các nước nói tiếng Anh. Scheele phát hiện ôxy năm 1772, nhưng công trình không được công bố kịp thời, nên vinh dự thuộc về Joseph Priestley năm 1774. Tương tự, ông không được công nhận là người khám phá ra clo, dù Humphry Davy tìm ra nó sau ông 36 năm.
Hóa học là một vũ trụ hấp dẫn, nơi những nhà khoa học như Scheele đã đóng góp thầm lặng nhưng quan trọng, dù phải đối mặt với nguy hiểm và sự thiếu công nhận. Câu chuyện của ông nhắc nhở về sự phức tạp và đầy rẫy khó khăn trong hành trình khám phá khoa học.
