Bộ phim The Odyssey của Christopher Nolan, dự kiến ra mắt năm 2026, được quay hoàn toàn bằng camera IMAX film – lần đầu tiên trong lịch sử điện ảnh cho một phim truyện. Tuy nhiên, để trình chiếu đúng định dạng IMAX 70mm 15/70, các rạp không thể dùng máy chiếu kỹ thuật số hay IMAX Laser hiện đại. Họ buộc phải sử dụng những cỗ máy IMAX 70mm được chế tạo từ những năm 1990, nhiều chiếc đã vận hành hơn 30 năm.
Theo GQ, hiện chỉ còn vài chục rạp trên thế giới đủ khả năng chiếu đúng định dạng này. Dây chuyền sản xuất máy chiếu IMAX 70mm đã ngừng hoạt động; linh kiện thay thế phải lấy từ máy cũ hoặc sửa chữa thủ công. Điều này tạo ra một nghịch lý: sản phẩm điện ảnh tiên tiến nhất lại phụ thuộc vào công nghệ tưởng như lạc hậu.
Đằng sau mỗi suất chiếu là công việc bảo tồn
Khác với máy chiếu kỹ thuật số chỉ cần tải dữ liệu và nhấn nút, máy IMAX phim nhựa phải được lắp ráp thủ công với những cuộn phim dài hàng kilomet, nặng tới hàng trăm kilogram. Mọi thao tác căn chỉnh đều yêu cầu độ chính xác cực cao. Chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể làm xước hoặc rách bản phim, gây thiệt hại lớn. Nhiều hệ thống điều khiển vẫn vận hành trên phần mềm có tuổi đời hàng chục năm. Trong khi AI có thể tạo video chỉ bằng vài dòng lệnh, những cỗ máy cơ khí cồng kềnh vẫn phải hoạt động nhịp nhàng để mang đến trải nghiệm điện ảnh đỉnh cao.
Nghịch lý không chỉ ở Hollywood
Thực tế, nhiều ngành công nghệ hiện đại đang sống dựa trên những nền móng cũ kỹ. Ngành ngân hàng toàn cầu vẫn vận hành hàng nghìn tỷ USD giao dịch mỗi ngày trên các hệ thống mainframe từ thập niên 1970. Hạ tầng viễn thông ở nhiều quốc gia sử dụng tuyến cáp và thiết bị đã tồn tại hàng chục năm, dù phía trên là mạng 5G hay AI. Hãng hàng không cũng dựa vào các hệ thống đặt chỗ lâu đời hơn cả Internet. Những công nghệ này không hào nhoáng, hiếm khi được truyền thông nhắc tới, nhưng là nền móng cho mọi đổi mới.
IMAX chọn duy trì, không chế tạo mới
Việc khôi phục dây chuyền sản xuất máy chiếu phim 70mm chỉ để phục vụ vài bộ phim mỗi năm gần như không mang lại hiệu quả kinh tế. Do đó, IMAX lựa chọn duy trì, đại tu và kéo dài tuổi thọ của các hệ thống hiện có thay vì chế tạo thế hệ máy mới hoàn toàn. Ở góc độ kinh doanh, đây là quyết định hợp lý, nhưng cho thấy không phải mọi tiến bộ đều đi theo đường thẳng.
Nolan – người duy trì hệ sinh thái cũ
Christopher Nolan, theo cách nào đó, đang trở thành người góp phần duy trì cả một hệ sinh thái kỹ thuật vốn có nguy cơ biến mất. Mỗi bộ phim ông thực hiện không chỉ tạo doanh thu phòng vé mà còn tạo động lực để các rạp tiếp tục bảo dưỡng máy chiếu, để đội ngũ kỹ thuật viên truyền lại kinh nghiệm cho thế hệ mới và để chuỗi cung ứng linh kiện chưa bị xóa sổ. Trong kỷ nguyên AI, câu chuyện của The Odyssey đưa ra góc nhìn khác: đổi mới không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với xóa bỏ quá khứ. Đôi khi, để tạo ra sản phẩm hiện đại nhất, con người vẫn cần những cỗ máy già nua nhất.
