Các chuyên gia vừa phát hiện nghĩa địa cá voi lớn nhất thế giới ở độ sâu từ 5.000m đến 7.000m dưới mực nước biển tại đáy Ấn Độ Dương. Ước tính có khoảng một triệu bộ hài cốt nằm tại khu vực này.
Phát hiện "nghĩa địa" trải dài 1.200km dưới đáy biển
Nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Nature ngày 11/6 cho thấy, một trong những nghĩa địa cá voi lớn và sâu nhất từng được biết tới dưới đáy Ấn Độ Dương không chỉ là nơi an nghỉ của vô số xác cá voi suốt hàng triệu năm, mà còn là hệ sinh thái đặc biệt nuôi dưỡng nhiều sinh vật biển.
Nhóm nghiên cứu đã sử dụng tàu lặn có người lái để khảo sát một khu vực hẻo lánh ở phía Đông Nam Ấn Độ Dương. Dưới độ sâu từ 5.000m đến 7.000m, họ phát hiện hàng loạt bộ xương cá voi nằm rải rác trên khu vực dài khoảng 1.200km. Những bộ hài cốt cổ xưa nằm xen lẫn với xác cá voi hiện đại, cho thấy nơi đây liên tục tiếp nhận xác cá voi trong ít nhất 5 triệu năm qua.
Phần lớn các bộ xương thuộc về nhóm cá voi mõm kiếm, loài có hộp sọ kéo dài thành mõm hẹp giống cá heo. Đây là nhóm động vật lặn sâu hàng đầu thế giới và rất hiếm khi xuất hiện trên mặt nước, nên giới khoa học vẫn biết rất ít về tập tính của chúng.
Nhiều xác cá voi mới chìm xuống đáy biển vẫn còn đủ tươi để thu hút vô số sinh vật ăn xác. Các chuyên gia ghi nhận sự xuất hiện của những loài giun ăn xương, ốc biển, sao biển tay dài, động vật thân mềm hai mảnh vỏ. Nhiều sinh vật trong số này có thể là những loài hoàn toàn mới đối với khoa học.
Nhà cổ sinh vật học Olivier Lambert thuộc Viện Khoa học Tự nhiên Hoàng gia Bỉ nhận định, phát hiện này cho thấy xác cá voi mõm kiếm cũng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hệ sinh thái biển sâu, tương tự như các loài cá voi lớn khác.
Chuyến thám hiểm đầy bất ngờ
Khu vực phát hiện nằm trong đới đứt gãy Diamantina, phía Tây Nam Australia. Đây là vùng đáy biển hình thành cách đây khoảng 30-40 triệu năm khi lục địa Australia và Nam Cực tách rời nhau.
Ông Peng Zhou, đồng tác giả nghiên cứu thuộc Viện Khoa học và Kỹ thuật Biển sâu (Trung Quốc), cho biết việc tiếp cận khu vực này vô cùng khó khăn do độ sâu cực lớn. "Ngay từ lần quan sát đầu tiên, tất cả chúng tôi đều hoàn toàn bất ngờ", ông nói.
Nhóm nghiên cứu sử dụng tàu nghiên cứu Tan Suo Yi Hao cùng tàu lặn Fendouzhe, phương tiện từng chạm tới đáy vực Challenger Deep thuộc rãnh Mariana, nơi sâu nhất hành tinh vào năm 2020.
Điều khiến các nhà khoa học sửng sốt nhất là mật độ hóa thạch dày đặc chưa từng thấy. Một số khu vực ghi nhận tới khoảng 760 bộ hài cốt trên mỗi km2. Sau khi phân tích dữ liệu, nhóm nghiên cứu ước tính có thể có cả triệu bộ hài cốt nằm trên đáy vùng biển này. Con số thực tế thậm chí có thể lớn hơn, do nhiều bộ xương bị vùi lấp dưới lớp trầm tích.
Các chuyên gia cũng tìm thấy bộ hài cốt của loài cá voi mõm kiếm hiện đại nằm cạnh hóa thạch của những họ hàng đã tuyệt chủng.
Vì sao xác cá voi tập trung ở một nơi?
Theo các nhà nghiên cứu, địa hình hình chữ V đặc trưng của đới đứt gãy Diamantina có thể là nguyên nhân chính. Khu vực này được cho là hành lang di cư hoặc môi trường sinh sống của nhiều loài cá voi.
Cá voi mõm kiếm thường lặn rất sâu. Khi vượt quá độ sâu khoảng 3.000m, chúng có nguy cơ kiệt sức hoặc mắc hội chứng giảm áp dẫn tới tử vong. Sau khi chết, dòng chảy và địa hình dưới đáy biển sẽ đưa xác cá voi về cùng một khu vực.
Do lớp trầm tích dưới đáy gần như không dịch chuyển, các bộ xương được bảo tồn nguyên vẹn trong thời gian dài. Qua hàng triệu năm, khoáng chất biển sâu bám vào xương, biến chúng thành hóa thạch. Giới chuyên gia cho rằng, "nghĩa địa cá voi" này có thể còn chứa rất nhiều hóa thạch chưa được khám phá và sẽ tiếp tục mang lại những phát hiện quan trọng về lịch sử tiến hóa của động vật biển trong tương lai.
