Một bí ẩn chấn động vừa được giới khoa học hé lộ: một đường đối xứng vô hình chia đôi Trái Đất, duy trì sự cân bằng sinh tử cho toàn bộ hệ thống khí hậu toàn cầu. Phát hiện này dựa trên hơn hai thập kỷ quan sát không gian.
Phát hiện kinh ngạc từ dữ liệu vệ tinh
Các nhà khoa học khí quyển đã biết đến hiện tượng đối xứng suất phản chiếu bắc-nam, nơi hai bán cầu phản xạ lượng ánh sáng mặt trời tương đương. Tuy nhiên, Jianhao Zhang, nhà nghiên cứu tại Cơ quan Quản lý Đại dương và Khí quyển Quốc gia Mỹ (NOAA), cùng đồng nghiệp đã tìm ra một lằn ranh chia đôi thế giới hoàn toàn mới theo trục đông-tây.
Đường phân chia này chạy dọc kinh tuyến 27° Đông và 153° Tây, xuyên qua châu Âu, Thổ Nhĩ Kỳ, châu Phi và kéo dài đến Alaska. Nó chia hành tinh thành hai nửa với khả năng phản xạ ánh sáng mặt trời gần như bằng nhau tuyệt đối.
Nhóm nghiên cứu đã xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ từ hệ thống vệ tinh Ceres của NASA, thu thập liên tục từ năm 2001 đến 2025. Dữ liệu đo lường lượng năng lượng mặt trời phản xạ vào vũ trụ, yếu tố cốt lõi của ngân sách bức xạ Trái Đất. Khi ngân sách này cân bằng, nhiệt độ toàn cầu ổn định; mất cân bằng sẽ gây biến đổi khí hậu và nóng lên toàn cầu.
Ba yếu tố then chốt của sự đối xứng
Ban đầu, Zhang nghi ngờ phát hiện này, nhưng bằng chứng khoa học đã xác nhận tính chính xác. Trên tạp chí Nature, ông giải thích ba yếu tố khiến sự đối xứng này trở nên phi thường, gọi là đối xứng ba:
- Tính duy nhất: Không có đường kinh tuyến nào khác tạo ra sự cân bằng tương tự theo trục đông-tây.
- Tính bền bỉ: Vị trí đường ranh giới không xê dịch khỏi mốc 27° Đông kể từ năm 2001.
- Tỷ lệ bao phủ: Hai nửa đông và tây có tỷ lệ đại dương không đóng băng và đất liền gần như y hệt nhau, cho phép lượng mây che phủ tự động bù trừ để đạt cân bằng hoàn mỹ.
Vai trò của El Niño và hoàn lưu Walker
Câu hỏi đặt ra: điều gì duy trì sự cân bằng kỳ diệu này? Nhóm nghiên cứu chỉ ra hiện tượng El Niño – Dao động Nam (ENSO) là chìa khóa. Phân tích dao động cực nhỏ của đường đối xứng qua từng năm cho thấy sự tương quan chặt chẽ với chu kỳ ENSO.
Giả thuyết được đưa ra: hoàn lưu Walker – hệ thống luân chuyển khí quyển quy mô lớn điều hòa mây qua vành đai nhiệt đới Thái Bình Dương – đóng vai trò như cỗ máy điều chỉnh khí hậu toàn cầu. Trong năm La Niña, nửa phía đông phản xạ nhiều ánh sáng hơn; ngược lại, khi El Niño xuất hiện, nửa phía tây dẫn đầu. Sự dịch chuyển của hoàn lưu Walker đã sắp xếp lại lượng mây, neo chặt đường đối xứng ở 27° Đông suốt thời gian dài.
Ý nghĩa và cảnh báo
Khám phá này mang đến công cụ mới để đánh giá mô hình dự báo khí hậu. Một mô hình chuẩn xác không chỉ tính toán tổng lượng ánh sáng phản xạ mà còn tái lập tỷ lệ mây và đại dương dưới ranh giới 27° Đông.
Quan trọng hơn, phát hiện gióng lên hồi chuông cảnh báo về các ý tưởng can thiệp khí hậu nhân tạo, như địa kỹ thuật năng lượng mặt trời. Sự tồn tại của đường đối xứng khẳng định mức độ tinh vi và liên kết sâu sắc của hệ thống khí hậu. Nếu con người can thiệp vào ngân sách bức xạ, có thể phá vỡ cân bằng tự nhiên, kéo theo thảm họa khí hậu không thể vãn hồi.
