Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) thông báo kính viễn vọng TESS đã lần đầu tiên phát hiện một hành tinh bằng phương pháp vi thấu kính hấp dẫn. Đây là kỹ thuật tìm hành tinh dựa trên hiện tượng ánh sáng bị bẻ cong trong không thời gian, và đáng chú ý vì TESS vốn không được thiết kế cho nhiệm vụ này.
Phương pháp mới mở rộng khả năng tìm kiếm
Từ khi được phóng lên không gian, TESS chủ yếu tìm hành tinh bằng phương pháp quá cảnh, quan sát độ sáng của các ngôi sao. Nếu ánh sáng giảm nhẹ theo chu kỳ, đó có thể là dấu hiệu một hành tinh đi ngang qua phía trước ngôi sao chủ. Cách làm này hiệu quả với các hành tinh lớn quay gần sao chủ, nhưng khó phát hiện những hành tinh ở xa hơn, giống như Mộc tinh quay quanh Mặt Trời.
Hành tinh mới được đặt tên Gaia23bra b, là một "siêu Mộc tinh" với khối lượng gấp khoảng 1,6 lần hành tinh lớn nhất Hệ Mặt Trời. Nó quay quanh một sao lùn cam có khối lượng bằng khoảng 80% Mặt Trời, nằm cách Trái Đất gần 40.000 năm ánh sáng.
Phát hiện bất ngờ từ dữ liệu lưu trữ
Dấu hiệu đầu tiên của Gaia23bra b xuất hiện vào năm 2023, khi kính Gaia của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) phát hiện một ngôi sao đột ngột sáng lên. Hiện tượng này xảy ra khi một ngôi sao ở gần hơn đi ngang qua phía trước một ngôi sao xa hơn, trọng lực của vật thể phía trước bẻ cong và khuếch đại ánh sáng từ phía sau. Sau đó, các nhà khoa học xem lại dữ liệu lưu trữ của TESS và phát hiện kính này tình cờ quan sát đúng vùng trời trong thời điểm sự kiện xảy ra. Dữ liệu của TESS dày hơn nên ghi nhận được các biến đổi trong đường cong ánh sáng.
Mallory Harris, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học New Mexico và trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết: "Gaia thu được quá ít dữ liệu để xác định sự tồn tại của một hành tinh. Trong khi đó, TESS có tần suất quan sát dày hơn, do đó bắt được những đặc điểm bổ sung trong tín hiệu ánh sáng."
Hạn chế và triển vọng tương lai
Điểm hạn chế là các sự kiện vi thấu kính thường chỉ xảy ra một lần, không lặp lại theo chu kỳ như quá cảnh, khiến việc quan sát chi tiết trở nên khó hơn. Dù vậy, việc phát hiện Gaia23bra b cho thấy kho dữ liệu của TESS có thể đã bỏ sót nhiều hành tinh. Nó cũng là bước chuẩn bị cho kính viễn vọng Nancy Grace Roman của NASA, dự kiến dùng vi thấu kính để tìm khoảng 1.000 hành tinh trong tương lai.
Giáo sư Diana Dragomir tại Đại học New Mexico, đồng tác giả nghiên cứu, nhận xét: "Khi TESS được phóng, không ai nghĩ nó có thể tìm được loại hành tinh này."
