Phát biểu tại hội nghị của Hiệp hội vì sự Phát triển Khoa học Mỹ (AAAS) ở Phoenix, bang Arizona, bà Kelly Fast, người đứng đầu bộ phận phòng thủ hành tinh của NASA, đã thẳng thắn chia sẻ nỗi ám ảnh khiến bà mất ngủ: "Điều khiến tôi trăn trở chính là những tiểu hành tinh mà chúng ta chưa hề biết đến". Theo ước tính, có tới 15.000 vật thể nguy hiểm tiềm tàng đang "ẩn mình" ngoài không gian, sẵn sàng trở thành những "sát thủ thành phố" lao thẳng vào Trái Đất bất cứ lúc nào.
Mối đe dọa mang tên "sát thủ thành phố"
Theo phân tích của bà Fast, mối nguy hiểm thực sự không nằm ở các tiểu hành tinh khổng lồ, bởi những vật thể lớn này đã được lập danh mục và theo dõi tương đối kỹ lưỡng. Cũng không phải là những mảnh thiên thạch nhỏ thường xuyên bốc cháy trong bầu khí quyển Trái Đất. Điều đáng lo ngại nhất chính là nhóm tiểu hành tinh cỡ trung, với đường kính khoảng 150 mét.
Chúng đủ nhỏ để dễ dàng "lọt lưới" các hệ thống quan sát thiên văn hiện tại, nhưng lại đủ lớn để gây ra thảm họa hủy diệt trên diện rộng nếu xảy ra va chạm. Giới khoa học đã đặt cho chúng cái tên đáng sợ: "city killers" - những kẻ hủy diệt thành phố.
Theo thống kê, có khoảng 25.000 tiểu hành tinh thuộc nhóm này di chuyển trong vùng lân cận quỹ đạo Trái Đất, nhưng nhân loại mới chỉ xác định được vị trí của khoảng 40% trong số đó. Nói cách khác, vẫn còn tới 15.000 vật thể nguy hiểm tiềm tàng đang "ẩn nấp" ngoài không gian mà con người chưa hề hay biết.
Thách thức trong việc phát hiện
Khó khăn lớn nhất trong việc phát hiện các "sát thủ thành phố" nằm ở kích thước và vị trí quỹ đạo đặc biệt của chúng. Do có kích thước trung bình, chúng không đủ sáng để phản xạ nhiều ánh sáng Mặt Trời như các tiểu hành tinh lớn. Thậm chí, một số còn di chuyển gần quỹ đạo Trái Đất quanh Mặt Trời, khiến góc quan sát từ hành tinh chúng ta trở nên cực kỳ bất lợi.
Bà Fast cho biết ngay cả những kính thiên văn tối tân nhất hiện nay cũng gặp khó khăn trong việc phát hiện các vật thể tối màu và nhỏ bé như vậy. Để khắc phục hạn chế này, NASA đang chuẩn bị triển khai một kính viễn vọng không gian chuyên dụng mang tên Near-Earth Object Surveyor vào năm tới.
Khác với các hệ thống quan sát truyền thống dựa vào ánh sáng phản xạ, kính viễn vọng đặc biệt này sẽ sử dụng dấu hiệu nhiệt (thermal signatures) để phát hiện các tiểu hành tinh và sao chổi tối màu, những vật thể trước đây gần như "vô hình" đối với Trái Đất.
"Trách nhiệm của chúng tôi là tìm ra các tiểu hành tinh trước khi chúng tìm thấy chúng ta", bà Fast nhấn mạnh với sự nghiêm túc đáng chú ý.
Thử nghiệm DART và những hạn chế
Xa hơn nữa, NASA cũng đang nghiên cứu các phương án "ra tay trước" nếu phát hiện mối đe dọa thực sự. Năm 2022, cơ quan vũ trụ Mỹ đã thực hiện một thí nghiệm mang tính đột phá với sứ mệnh DART (Double Asteroid Redirection Test). Trong thử nghiệm lịch sử này, một tàu vũ trụ đã được điều khiển lao thẳng vào tiểu hành tinh Dimorphos với vận tốc khoảng 22.500 km/h, nhằm kiểm chứng khả năng làm chệch hướng một thiên thể nguy hiểm.
Kết quả cho thấy quỹ đạo của Dimorphos đã thực sự thay đổi, một minh chứng quan trọng rằng con người có thể can thiệp vào chuyển động của tiểu hành tinh. Tuy nhiên, theo bà Nancy Chabot, nhà khoa học hành tinh tại Đại học Johns Hopkins và là lãnh đạo sứ mệnh DART, thành công này không đồng nghĩa với việc nhân loại đã sẵn sàng đối phó với một "sát thủ thành phố" thực sự.
Hiện tại, không có bất kỳ tàu vũ trụ chuyên dụng nào được đặt trong trạng thái sẵn sàng để phóng ngay lập tức khi phát hiện mối đe dọa. "Ở thời điểm hiện tại, chúng ta không có cách nào chủ động làm chệch hướng một tiểu hành tinh như vậy", bà Chabot thừa nhận một cách thẳng thắn.
Vấn đề kinh phí và thời gian
Vấn đề lớn nhất nằm ở kinh phí hạn chế. Các cơ quan vũ trụ trên thế giới chưa có đủ nguồn lực để duy trì một hệ thống phòng thủ hành tinh luôn ở trạng thái trực chiến. Trong khi đó, việc thiết kế, chế tạo và phóng một tàu vũ trụ chuyên dụng có thể mất nhiều năm, khoảng thời gian mà nhân loại có thể không có nếu phát hiện mối đe dọa quá muộn.
Mối đe dọa có thể đến sớm hơn dự tính
Những lo ngại này không phải là giả thuyết xa vời. Giới khoa học hiện đang theo dõi sát sao tiểu hành tinh YR4, được phát hiện từ năm 2024. Theo các tính toán mới nhất, vật thể này có khoảng 4% khả năng va chạm với Mặt Trăng vào năm 2032.
Dù không đe dọa trực tiếp đến Trái Đất, một vụ va chạm với Mặt Trăng vẫn có thể tạo ra lượng lớn mảnh vỡ không gian và đặt ra nhiều câu hỏi nghiêm trọng về an toàn vũ trụ trong tương lai gần.
Trong bối cảnh đó, một số chuyên gia thậm chí đề xuất phương án cực đoan: sử dụng vũ khí hạt nhân để phá hủy tiểu hành tinh, kịch bản gợi nhớ đến bộ phim khoa học viễn tưởng Armageddon năm 1998. Dù ý tưởng này vẫn còn gây tranh cãi và đặt ra nhiều vấn đề pháp lý, kỹ thuật lẫn địa chính trị phức tạp, nó cho thấy mức độ nghiêm trọng của mối đe dọa mà nhân loại đang phải đối mặt.
"Chúng ta hoàn toàn có thể chuẩn bị tốt cho mối nguy này", bà Chabot cảnh báo với giọng điệu khẩn thiết. "Nhưng chúng ta cần hành động ngay từ bây giờ, không thể chần chừ thêm nữa".
Trong không gian bao la vô tận, mối đe dọa từ các tiểu hành tinh không phải là điều chắc chắn xảy ra, nhưng cũng tuyệt đối không phải là điều có thể xem nhẹ hay bỏ qua. Điều khiến các nhà khoa học hàng đầu mất ngủ không phải là những gì họ đã biết, mà chính là những gì vẫn còn đang ẩn mình trong bóng tối huyền bí của vũ trụ, chờ đợi thời cơ bất ngờ xuất hiện.
