Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là động lực quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, việc khơi thông và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho lĩnh vực này vẫn còn nhiều rào cản cần được tháo gỡ.
Thực trạng nguồn lực cho khoa học công nghệ
Theo các chuyên gia, mặc dù Nhà nước đã có nhiều chính sách ưu đãi và đầu tư cho khoa học công nghệ, nhưng nguồn lực từ ngân sách vẫn còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Bên cạnh đó, việc huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân và các tổ chức quốc tế cũng chưa được khai thác triệt để. Nhiều doanh nghiệp vẫn còn e ngại đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D) do rủi ro cao và thời gian thu hồi vốn dài.
Hệ thống các quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm còn hoạt động kém hiệu quả, chưa tạo được sức hút đối với các nhà khoa học và doanh nghiệp khởi nghiệp. Thủ tục hành chính rườm rà, cơ chế quản lý tài chính cứng nhắc cũng là những rào cản lớn khiến nguồn lực chưa được phân bổ và sử dụng tối ưu.
Giải pháp khơi thông nguồn lực
Để giải quyết vấn đề này, các chuyên gia cho rằng cần có sự đổi mới mạnh mẽ trong tư duy và cách tiếp cận. Trước hết, cần hoàn thiện khung pháp lý, tạo hành lang thông thoáng hơn cho các hoạt động khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Cụ thể, cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, giao quyền tự chủ cao hơn cho các tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp trong việc sử dụng kinh phí.
Thứ hai, đa dạng hóa các kênh huy động vốn, bao gồm việc phát triển thị trường vốn mạo hiểm, khuyến khích các quỹ đầu tư trong và ngoài nước tham gia tài trợ cho các dự án khởi nghiệp sáng tạo. Nhà nước cũng cần có cơ chế bảo lãnh tín dụng, chia sẻ rủi ro để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào R&D.
Thứ ba, tăng cường hợp tác công tư, xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm doanh nghiệp để kết nối các nhà khoa học, nhà đầu tư và doanh nghiệp. Việc hình thành các quỹ đổi mới sáng tạo quốc gia, quỹ đầu tư mạo hiểm nhà nước cũng là giải pháp cần được tính đến.
Vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao
Bên cạnh nguồn lực tài chính, nguồn nhân lực chất lượng cao cũng là yếu tố then chốt. Cần có chính sách đãi ngộ xứng đáng, thu hút và trọng dụng nhân tài, đặc biệt là các nhà khoa học đầu ngành. Đồng thời, đẩy mạnh đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ nghiên cứu viên, kỹ sư thông qua các chương trình hợp tác quốc tế.
Việc khơi thông nguồn lực cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành khoa học mà cần có sự chung tay của toàn xã hội. Chỉ khi có sự đồng bộ trong chính sách, cơ chế và hành động, Việt Nam mới có thể tận dụng tối đa tiềm năng, đưa khoa học công nghệ trở thành động lực tăng trưởng bền vững trong tương lai.
