Ngày 15/7, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tổ chức hội nghị "Thể chế khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Tháo gỡ điểm nghẽn và kiến tạo phát triển". Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân cho biết, kể từ khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 57, Bộ đã chủ trì xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành 10 luật, 1 nghị quyết của Quốc hội, 40 nghị định, 12 nghị quyết của Chính phủ, 70 quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 102 thông tư. Đây là khối lượng công việc rất lớn, chưa từng có trong khoảng thời gian ngắn, nhờ sự chỉ đạo của Chính phủ, sự đồng hành của Quốc hội và sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương.
Thể chế cơ bản hoàn thiện, thách thức là thực thi
Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh, xây dựng văn bản quy phạm pháp luật mới chỉ là bước khởi đầu; thách thức lớn hơn là bảo đảm các quy định được phổ biến và triển khai thống nhất trong thực tiễn. Hội nghị nhằm làm rõ những điểm mới của chính sách, pháp luật, đồng thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai. Đến nay, hệ thống thể chế về KHCN, đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số cơ bản đã hoàn thiện; vấn đề đặt ra không còn là xây dựng thêm cơ chế, chính sách mà là tổ chức thực hiện hiệu quả.
KHCN là động lực tăng trưởng hai con số
Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho rằng, đất nước đang đứng trước thời khắc lịch sử với mục tiêu trở thành quốc gia giàu mạnh, thu nhập cao vào năm 2045. Từ năm 2026, Việt Nam phải duy trì tăng trưởng kinh tế hai con số trong thời gian dài. Các động lực truyền thống như đầu tư hay xuất khẩu sẽ không đủ; do đó, Đảng và Nhà nước xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu cho giai đoạn phát triển mới.
Nghị quyết tháo gỡ tài chính, chấp nhận rủi ro
Phó Thủ tướng khẳng định: “Tới đây, Quốc hội sẽ ban hành nghị quyết tháo gỡ khó khăn vướng mắc về cơ chế tài chính để khơi thông nguồn lực phát triển. Nghị quyết này chấp nhận rủi ro bởi làm KHCN 10 việc có thể thất bại 1 - 2 việc chứ không phải làm việc gì cũng thắng”. Ông lưu ý thêm: “Chính phủ thống nhất tới đây sẽ trình Quốc hội thêm một nghị quyết cơ chế xử lý trách nhiệm. Chúng ta làm khoa học vô tư, trong sáng, không vụ lợi, không tham ô mà thất bại sẽ được miễn trừ trách nhiệm”. Nhà nước đã bố trí khoảng 3% ngân sách, tương đương khoảng 103.000 tỷ đồng cho KHCN và ĐMST.
Thước đo thành công: công nghệ làm chủ và thương mại hóa
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, thước đo thành công không phải số lượng văn bản ban hành mà là bao nhiêu công nghệ được làm chủ, bao nhiêu sản phẩm mới được thương mại hóa và bao nhiêu doanh nghiệp đổi mới sáng tạo được hình thành, phát triển. Quan trọng hơn cả là đóng góp của KHCN, ĐMST và chuyển đổi số vào tăng trưởng kinh tế. Đối với Nhà nước, cần tiếp tục đổi mới tư duy theo hướng kiến tạo phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; thực hiện nghiêm túc, thống nhất các quy định pháp luật; tiếp tục phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực và tăng cường kiểm tra, giám sát.
Doanh nghiệp là trung tâm hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Phó Thủ tướng yêu cầu cộng đồng doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư cho nghiên cứu và phát triển trong bối cảnh Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách ưu đãi như miễn tiền thuê đất và nhiều cơ chế hỗ trợ khác. Doanh nghiệp không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà phải trở thành trung tâm của quá trình đổi mới sáng tạo, là nơi tiếp nhận, làm chủ, hoàn thiện và thương mại hóa công nghệ.
Giải ngân 100% vốn KHCN là thước đo
Phó Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư cho KHCN, nhất là công tác giải ngân. Mỗi đồng vốn chậm giải ngân đồng nghĩa với công nghệ chậm được nghiên cứu, sản phẩm chậm được hình thành, doanh nghiệp mất cơ hội đổi mới và động lực tăng trưởng bị bỏ lỡ. Ông yêu cầu phấn đấu giải ngân 100% nguồn vốn, coi tiến độ và kết quả giải ngân là một trong những thước đo của lĩnh vực KHCN, ĐMST và chuyển đổi số.
Đại diện các đơn vị của Bộ KH&CN cho biết nhiều chính sách ưu đãi vượt trội đã được ban hành như ưu đãi thuế suất 10% trong 25 năm, miễn tiền thuê đất, khoán chi theo kết quả, cho phép tự quyết định nhà thầu, xây dựng nhiều phương án nghiên cứu, đãi ngộ nhà khoa học xuất sắc và cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu.
