Kỹ sư Việt Nam chinh phục ngành bán dẫn toàn cầu: Cơ hội và thách thức
Trong một phòng thí nghiệm điện tử tại Nhật Bản, Trần Công Minh (sinh năm 2004, Cần Thơ) bắt đầu ngày làm việc với bộ đồ bảo hộ và găng tay. Anh kiểm tra kỹ lưỡng các thiết bị đo trước khi đặt một con chip siêu nhỏ lên bảng mạch thử nghiệm. Khi dòng điện được cấp, Minh tập trung theo dõi tín hiệu trên màn hình, ghi chép số liệu để đảm bảo chip hoạt động đúng thiết kế. Công việc tỉ mỉ này là một phần của dây chuyền sản xuất chip - ngành công nghiệp then chốt vận hành thế giới số.
Ngành bán dẫn: Cuộc đua chiến lược toàn cầu
Bán dẫn được ví như "dầu mỏ của thế kỷ XXI", là trung tâm của cuộc cạnh tranh giữa các nền kinh tế. Mỹ đã ban hành Đạo luật CHIPS trị giá hơn 50 tỷ USD để thu hút sản xuất chip về trong nước. Liên minh châu Âu đặt mục tiêu tăng gấp đôi thị phần bán dẫn toàn cầu vào năm 2030. McKinsey ước tính ngành này có thể đầu tư tới 1.000 tỷ USD vào các nhà máy mới trước năm 2030.
Tuy nhiên, một thách thức lớn đang hiện hữu: thiếu hụt nhân lực trầm trọng. Deloitte dự báo ngành bán dẫn toàn cầu cần thêm khoảng 1 triệu lao động có kỹ năng vào năm 2030, riêng khu vực châu Á-Thái Bình Dương có thể thiếu hơn 200.000 kỹ sư. Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một nguồn cung nhân lực tiềm năng.
Hành trình của những kỹ sư trẻ Việt Nam
Trần Công Minh hiện là kỹ sư bán dẫn tại Nhật Bản, xuất thân từ Trường Cao đẳng FPT Polytechnic. Anh chia sẻ: "Sinh viên Việt Nam được đánh giá cao nhờ tinh thần học hỏi và sự chăm chỉ. Trong ngành mới này, thái độ cầu tiến và sẵn sàng bắt đầu từ kiến thức cơ bản là rất quan trọng."
Tại Việt Nam, Vũ Khắc Hải (sinh năm 1996, Hải Dương) từ bỏ công việc ổn định trong ngành truyền hình cáp để theo học chuyên ngành thiết kế vi mạch bán dẫn tại Viện Đào tạo Quốc tế FPT. Anh tâm sự: "Thiết kế chip là xương sống của ngành bán dẫn. Tôi học lại để tìm con đường mới với nhiều cơ hội hơn."
Việt Nam định vị trên bản đồ bán dẫn
Trong nhiều năm, Việt Nam được biết đến như một trung tâm sản xuất điện tử. Nhưng vị trí đang thay đổi khi các dự án bán dẫn quy mô lớn xuất hiện:
- Intel đầu tư hơn 1,5 tỷ USD vào nhà máy lắp ráp và kiểm thử tại TP.HCM.
- Amkor xây dựng tổ hợp sản xuất tại Bắc Ninh.
- Synopsys, Marvell, Renesas mở rộng hoạt động thiết kế chip tại Việt Nam.
Chính phủ xác định bán dẫn là công nghệ chiến lược. Gần đây, Viettel khởi công dự án nhà máy chế tạo chip, trong khi FPT công bố thành lập Nhà máy Kiểm thử và Đóng gói chip tiên tiến. Ông Bùi Hoàng Phương, Thứ trưởng Khoa học-Công nghệ, nhấn mạnh: "Việt Nam có lợi thế về nguồn nhân lực công nghệ thông tin chất lượng cao, thu hút các tập đoàn lớn đầu tư vào thiết kế chip."
Đào tạo nhân lực: Mô hình kết nối ba bên
Để tham gia sâu vào chuỗi giá trị bán dẫn, Việt Nam cần một hệ thống đào tạo gắn chặt với nhu cầu doanh nghiệp. Mô hình "tam giác phát triển" - Nhà nước định hướng, doanh nghiệp đặt bài toán, trường học đào tạo - đang dần hình thành.
Chính phủ đặt mục tiêu đào tạo khoảng 50.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030. Hơn 40 trường đại học đang đào tạo hoặc chuẩn bị đào tạo lĩnh vực vi mạch-bán dẫn, bao gồm Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Quốc gia TP.HCM, và các cơ sở thuộc FPT.
Ông Vũ Chí Thành, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng FPT Polytechnic, giải thích: "Với bán dẫn, chương trình đào tạo phải bám sát cấu trúc thực tế của ngành công nghiệp. Sinh viên cần nhiều thời gian thực hành trong phòng lab và thực tập tại doanh nghiệp." Trường này tham gia sáng lập Liên minh Phát triển Nguồn lực Công nghiệp Bán dẫn Việt Nam (SEVINA) để kết nối việc làm cho sinh viên.
Lợi thế của kỹ sư Việt Nam
Ông Nguyễn Vinh Quang, Giám đốc Công ty Cổ phần Bán dẫn FPT, khẳng định: "Kỹ sư Việt Nam có nền tảng tốt về Toán, Lý, Hóa, cùng khả năng thích nghi nhanh với công cụ công nghệ mới. Tính kiên trì và làm việc dưới áp lực cao là lợi thế quan trọng."
Nguyễn Văn Đại (sinh năm 2006, Hà Nội), sinh viên Công nghệ bán dẫn tại Cao đẳng Anh quốc BTEC FPT, chia sẻ: "Nhờ thực hành sát với yêu cầu doanh nghiệp, tôi có việc làm ngay khi đang học và nhanh chóng tham gia dự án thực tế."
Tương lai của ngành bán dẫn Việt Nam
Hiện nay, Việt Nam có khoảng 6.300 sinh viên chuyên ngành bán dẫn, cùng hàng nghìn người học các lĩnh vực liên quan. Họ đang góp phần hoàn thiện mục tiêu 50.000 nhân sự đến năm 2030.
Ông Đỗ Quốc Bình, phụ trách bộ môn Công nghệ Bán dẫn tại FPT Polytechnic, nhận định: "Khi việc thu nhỏ bóng bán dẫn chạm giới hạn vật lý, công nghệ đóng gói và kiểm thử trở nên quan trọng hơn, quyết định sức mạnh của AI và siêu máy tính."
Trong cuộc đua công nghệ thế kỷ XXI, lợi thế của Việt Nam không chỉ nằm ở nhà máy tỷ đô, mà còn ở những lớp học đào tạo kỹ sư tương lai. Với ngành bán dẫn, chính những lớp học hôm nay có thể định hình vị trí của Việt Nam trên bản đồ công nghệ toàn cầu trong những thập kỷ tới.
