Johannes Gutenberg, người được mệnh danh là 'ông tổ của sách giấy', vừa xuất hiện trong đề thi Văn tốt nghiệp THPT năm 2026, trích từ cuốn sách 'Code và Cát - Những quyền lực công nghệ xoay chuyển thế giới'. Phát minh của ông đã thay đổi cách nhân loại tiếp cận thông tin.
Xuất thân của Johannes Gutenberg
Johannes Gutenberg sinh khoảng năm 1400 tại Mainz, Đức. Cha ông là quý tộc kiêm thương nhân ngành vải, thành viên của xưởng đúc tiền Mainz. Mẹ ông là con gái một chủ tiệm tạp hóa. Do xuất thân mẹ, Gutenberg không được kế vị cha, tạo động lực tìm hướng kinh doanh riêng. Sau biến động xã hội, ông chuyển đến Strasbourg, tích lũy kinh nghiệm thợ kim hoàn và kỹ sư cơ khí, hỗ trợ cho các thử nghiệm in ấn sau này.
Bối cảnh trước khi máy in ra đời
Thời đó, sách chủ yếu chép tay, tốn thời gian, số lượng ít, giá cao, chỉ dành cho quý tộc, tu viện, thư viện và đại học. Tầng lớp thượng lưu kiểm soát độc quyền tri thức, giới hạn ấn bản và kiểm duyệt nội dung.
Hành trình sáng tạo máy in
Năm 1438, Gutenberg thất bại trong kinh doanh kim hoàn do thiên tai. Áp lực tài chính thúc đẩy ông đầu tư vào ý tưởng máy in. Sau nhiều thử nghiệm, ông tạo ra chiếc máy in với kỹ thuật vượt trội nhờ bốn yếu tố: kỹ thuật in đúc chữ rời linh hoạt; hỗn hợp luyện kim đúc chữ sắc nét; cải tiến máy ép rượu vang thành máy in lực ép phẳng; và mực in gốc dầu bám dính tốt.
In Kinh Thánh và tác động
Gutenberg chọn in Kinh Thánh, cuốn sách có nhu cầu cao và tầm ảnh hưởng lớn. Ông bắt chước nét chữ Gothic của tu sĩ, tạo ra ấn bản vừa có tính mỹ thuật vừa kỹ thuật. Nhờ máy in, năng suất nhân bản tăng, giá rẻ, chất lượng đồng đều, lan rộng khắp châu Âu.
Bùng nổ xuất bản và báo chí
Chưa đầy 50 năm sau, Đức có 300 nhà in tại 60 thành phố, Italy có nhà in tại 30 thành phố. Đến năm 1500, châu Âu có khoảng 1.120 nhà in, 27.000 đầu sách với 10 triệu ấn bản. Các thành phố tiếp nhận công nghệ in sớm có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao hơn 20% so với thành phố không có nhà in. Sách phổ biến giúp giảm chi phí tiếp cận tri thức cho thương nhân và thợ thủ công, thúc đẩy giao thương.
Lợi ích cho cộng đồng
Phát minh của Gutenberg chuẩn hóa văn bản, hỗ trợ nghiên cứu khoa học tự nhiên và xã hội. Các tác phẩm Hy Lạp, La Mã được in rộng rãi, làm nền tảng tư tưởng. Máy in thúc đẩy báo chí và truyền thông đại chúng, thu hẹp khoảng cách giai cấp, phá vỡ độc quyền thông tin. Ngày nay, nguyên lý phá vỡ rào cản tri thức vẫn là động lực phát triển văn minh nhân loại.
