Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) Có Thể Tránh Số Phận 'Nghỉ Hưu' Dưới Đáy Đại Dương
Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), biểu tượng nổi bật của sự hợp tác toàn cầu ngoài Trái đất, đang đối mặt với một tương lai bất định. Theo kế hoạch hiện tại, ISS sẽ kết thúc sứ mệnh vào năm 2031 và được cho rơi có kiểm soát xuống vùng biển Point Nemo ở nam Thái Bình Dương, nơi thường được mệnh danh là 'nghĩa địa tàu vũ trụ'. Tuy nhiên, một đề xuất mới đang được đặt ra: liệu có thể giữ lại ISS thay vì phá hủy nó?
Đề Xuất Đưa ISS Lên Quỹ Đạo Cao Hơn
Ngày 4-2, Ủy ban Khoa học Hạ viện Mỹ đã nhất trí thông qua Đạo luật Tái ủy quyền NASA năm 2026, trong đó bao gồm một điều khoản quan trọng. Điều khoản này yêu cầu Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) nghiên cứu tính khả thi và chi phí của việc không cho ISS rơi xuống đại dương, mà thay vào đó, đưa trạm lên một quỹ đạo cao và ổn định hơn. Mục tiêu là lưu giữ ISS an toàn như một 'bến cảng trên quỹ đạo', nhằm đánh giá khả năng bảo tồn nó cho mục đích nghiên cứu hoặc di sản trong tương lai.
ISS hiện đã vận hành gần 27 năm, và dù liên tục được bảo trì và nâng cấp, nhiều bộ phận của trạm, đặc biệt là khu vực do Nga quản lý, đã xuất hiện các vết nứt và rò rỉ. Việc tiếp tục vận hành đòi hỏi các nâng cấp lớn với chi phí cao, do đó NASA đang hướng tới các trạm vũ trụ thương mại như Axiom Station để thay thế vai trò của ISS trong quỹ đạo Trái đất thấp. Mặc dù nhiệm vụ của ISS đã được gia hạn đến năm 2030, kế hoạch hiện tại vẫn là cho trạm 'nghỉ hưu' vào năm 2031.
Giá Trị Khảo Cổ Học Không Gian Của ISS
Một số nhà khoa học, như Giáo sư Alice Gorman - chuyên gia khảo cổ học không gian tại Đại học Flinders (Úc), cho rằng việc bảo tồn ISS có giá trị vượt xa yếu tố cảm xúc. Bà Gorman nhấn mạnh rằng nếu ISS được đưa lên một quỹ đạo an toàn hơn và giữ nguyên trạng sau khi phi hành đoàn cuối cùng rời đi, nó có thể trở thành một 'địa điểm khảo cổ học lý tưởng'.
Theo bà, khảo cổ học không gian không chỉ dựa vào tài liệu hay lời kể của con người, mà còn phân tích cách con người thực sự sinh hoạt, thích nghi và tổ chức không gian sống trong môi trường vi trọng lực. Cấu trúc lộn xộn bên trong ISS, nơi các lớp thiết bị từ nhiều giai đoạn chồng chéo lên nhau, có thể tiết lộ những hành vi mà ngay cả các phi hành gia cũng khó diễn đạt.
Ngoài ra, một ISS không còn người ở sẽ cho phép các nhà khoa học quan sát quá trình xuống cấp của công trình trong môi trường không gian, bao gồm tác động của thời tiết không gian, các thiên thạch nhỏ và rác vũ trụ. Những dữ liệu này có thể giúp thiết kế các trạm vũ trụ bền vững và thân thiện hơn với con người trong tương lai.
Thảo Luận Về Di Sản Không Gian
Dù chính Giáo sư Gorman thừa nhận rằng khả năng ISS thực sự trở thành 'bảo tàng không gian' là không cao, đề xuất này vẫn mở ra một cuộc thảo luận rộng hơn về cách nhân loại đối xử với các di sản đầu tiên của mình ngoài Trái đất. Trong bối cảnh không gian ngày càng được khai thác mạnh mẽ, việc cân nhắc bảo tồn các công trình lịch sử như ISS có thể đặt nền móng cho các chính sách di sản không gian trong tương lai.
Đề xuất này không chỉ là một ý tưởng khoa học, mà còn phản ánh sự phát triển của ngành khảo cổ học không gian, một lĩnh vực mới nổi tập trung vào việc nghiên cứu các di tích và hiện vật trong môi trường ngoài Trái đất. Nếu thành hiện thực, ISS có thể trở thành một phòng thí nghiệm độc đáo cho các nghiên cứu về sự tương tác giữa con người và công nghệ trong không gian.
