Ngày 20/12, tại Hà Nội, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Giải quyết những trăn trở về điểm nghẽn khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo”. Hội thảo nhằm tìm ra các giải pháp tháo gỡ những rào cản đang kìm hãm sự phát triển của lĩnh vực này tại Việt Nam.
Những điểm nghẽn chính trong khoa học công nghệ
Phát biểu tại hội thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Lê Quang Huy nhấn mạnh: “Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn, từ cơ chế chính sách, đầu tư tài chính đến nguồn nhân lực chất lượng cao.” Ông cho biết, tỷ lệ đầu tư cho khoa học công nghệ từ ngân sách nhà nước chỉ chiếm khoảng 0,4% GDP, thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực như Hàn Quốc (4,2%) hay Singapore (2,2%).
Theo báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ, số lượng doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo còn hạn chế, chỉ khoảng 30% doanh nghiệp có đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D). Nguyên nhân chính là do thiếu cơ chế khuyến khích, thủ tục hành chính rườm rà và khả năng tiếp cận vốn khó khăn.
Giải pháp tháo gỡ rào cản
Nhiều đại biểu cho rằng cần sửa đổi Luật Khoa học và Công nghệ theo hướng tạo hành lang pháp lý thông thoáng hơn, cho phép các nhà khoa học tự chủ về tài chính và chủ động trong nghiên cứu. Ông Nguyễn Đình Hòa, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), đề xuất: “Cần thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia để hỗ trợ các startup công nghệ, đồng thời đơn giản hóa thủ tục xét duyệt đề tài nghiên cứu.”
Về nhân lực, các chuyên gia chỉ ra rằng Việt Nam thiếu trầm trọng nhân lực trình độ cao trong lĩnh vực công nghệ. Theo số liệu từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, số lượng sinh viên tốt nghiệp ngành STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Toán học) chỉ chiếm 28% tổng số sinh viên, thấp hơn nhiều so với Malaysia (40%) hay Thái Lan (35%). Giải pháp được đưa ra là tăng cường hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp, đẩy mạnh đào tạo theo nhu cầu thị trường.
Vai trò của doanh nghiệp và nhà nước
Bà Trần Thị Hồng Minh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, nhấn mạnh: “Doanh nghiệp phải là trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo. Nhà nước cần tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư vào R&D, thông qua các ưu đãi thuế và hỗ trợ tài chính.” Bà dẫn chứng thành công của Hàn Quốc khi áp dụng chính sách ưu đãi thuế cho các công ty công nghệ cao, giúp tăng đáng kể đầu tư cho nghiên cứu.
Kết thúc hội thảo, các đại biểu thống nhất sẽ kiến nghị Quốc hội và Chính phủ xem xét sửa đổi các quy định pháp luật liên quan, đồng thời tăng cường nguồn lực cho khoa học công nghệ. Theo ông Lê Quang Huy, “Chỉ khi tháo gỡ được các điểm nghẽn, chúng ta mới có thể tận dụng được cơ hội từ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và đưa đất nước phát triển bền vững.”
