Drone Việt Nam: Từ Cứu Hộ Bão Lũ Đến Tham Vọng Thủ Phủ UAV Toàn Cầu
Những chiếc drone bay cứu trợ, cứu hộ trong các đợt bão lũ gần đây đã minh chứng cho tiềm năng ứng dụng rộng lớn của thiết bị bay không người lái (UAV) tại Việt Nam. Không chỉ phục vụ dân sự, drone còn mở ra cơ hội xuất khẩu và định hình ngành công nghiệp công nghệ cao.
Drone Cứu Sinh Trong Thảm Họa Thiên Nhiên
Thái Nguyên đầu tháng 10-2025 chìm trong cơn lũ lịch sử, nhiều xã bị cô lập khi xe cứu hộ không thể tiếp cận. Lần đầu tiên, drone do Viettel Post tự nghiên cứu và phát triển được triển khai trong nhiệm vụ cứu trợ khẩn cấp, trở thành cầu nối duy nhất giữa trung tâm cứu trợ và người dân vùng ngập.
Những "đôi cánh cứu sinh" này đảm nhiệm hai nhiệm vụ sống còn: vận chuyển nhu yếu phẩm và dẫn đường cho thuyền cứu hộ. Với tải trọng tối đa 50kg, tầm bay 5km, độ cao 100m và sai số chỉ 10cm, drone hoạt động liên tục suốt ngày đêm giữa mưa gió dữ dội. Chỉ trong hai ngày 8 và 9-10, Viettel Post đã thực hiện hơn 200 lượt vận chuyển và 30 lượt dẫn đường.
Không chỉ drone dân dụng, Viettel còn sản xuất các sản phẩm UAV trinh sát, UAV đa năng tầm xa và UAV cảm tử. Mẫu UAV cảm tử VU-C2 được trang bị đầu đạn, camera cảm biến, tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), có khả năng tự tìm kiếm, phát hiện và khóa mục tiêu tự động hoàn toàn.
Drone Việt Vươn Ra Thế Giới
Trong khi đó, drone Hera của Công ty RtR do TS Lương Việt Quốc phát triển có khả năng gập gọn, mang tải trọng 15kg, bay 56 phút khi không tải và phạm vi hoạt động 11km. Sản phẩm đã được cấp bằng sáng chế tại Mỹ, Úc và được sử dụng bởi Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos (Mỹ) cùng lực lượng cảnh sát Mỹ, Hà Lan.
Nhiều công ty Việt cũng nhanh chóng ký được những hợp đồng xuất khẩu lớn với nước ngoài. Drone khung gập hiệu năng cao do Saolatek thiết kế, sản xuất đã ra mắt tại sự kiện Xponential 2025 ở Houston, Mỹ, thu hút sự chú ý của giới chuyên gia.
Hành Trình "Cu Lơ Xe" Làm Drone
Tìm gặp "cha đẻ" của chiếc drone Vatomus, anh Trần Anh Tuấn (nhà sáng lập Saolatek) kể lại chặng đường từng làm "cu lơ xe" phụ cha trên những chuyến xe khách xuyên tỉnh. Sau một tai nạn giao thông suýt cướp đi mạng sống, anh rời quê vào TP.HCM, theo học cơ khí tại Trường ĐH Bách khoa và khởi nghiệp với nhiều dự án trước khi thành lập Saolatek năm 2022.
Anh Tuấn chọn drone vì nó giải quyết được nhiều việc cùng lúc, đồng thời trăn trở trước thị trường drone Việt Nam còn manh nha, phân mảnh và phụ thuộc nặng vào nhập khẩu. Tại "đại bản doanh" ở Vườn ươm doanh nghiệp Khu công nghệ cao TP.HCM, Saolatek tập trung nghiên cứu và phát triển, sáng chế, cơ khí, AI.
Một trong những cải tiến nổi bật là cơ chế gấp cánh. Trong khi drone thường mất 20 giây để triển khai hoặc thu gọn, drone của Saolatek chỉ cần 5 giây. Khi mở hoàn toàn, thiết bị có chiều dài 85cm, rộng 59cm, nhưng khi gập lại chỉ còn 32×28cm. Trọng lượng thân chỉ khoảng 4,2kg cho thấy cấu trúc được tối ưu hóa.
Hiện Saolatek đã làm chủ, nội địa hóa được khoảng 50 - 60% nguyên liệu đầu vào. Cùng một dòng drone công nghiệp, cùng hiệu năng, Vatomus có giá thành thấp hơn khoảng 20 - 30% so với đối thủ.
Xây Dựng Hệ Sinh Thái UAV Việt Nam
Thời điểm bắt đầu, Trần Anh Tuấn cùng bạn hữu nhận ra điểm nghẽn: nhiều dự án drone thất bại không phải vì kỹ thuật yếu, mà vì khó khăn trong không gian thử nghiệm, thị trường và thiếu liên kết doanh nghiệp, viện trường, quản lý. "Không thể đòi hỏi cầu thủ giỏi nếu cả làng không có nổi một sân bóng", anh ví von.
Từ những nỗ lực thuyết phục, Mạng lưới Hàng không vũ trụ và Thiết bị bay không người lái (AUVN VN) và Liên minh Kinh tế tầm thấp (LAEP) dần hình thành, giúp kết nối doanh nghiệp, viện nghiên cứu, start-up, cơ quan quản lý.
Ông Trương Gia Bình - Chủ tịch Tập đoàn FPT - bày tỏ sự cảm kích trước nỗ lực của Trần Anh Tuấn và nhóm bạn, đồng thời nhấn mạnh Việt Nam có cơ hội lớn trong sản xuất UAV để xuất khẩu toàn cầu. Tuy nhiên, rào cản lớn hiện nay là thể chế, khi Việt Nam còn thiếu quy định kinh doanh loại hình này và các quy chuẩn về chứng chỉ, xuất xứ, giấy phép.
Tham Vọng Thủ Phủ UAV 10 Tỷ USD
Trong cuộc gặp gỡ với cộng đồng khoa học công nghệ, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại TP.HCM, ông Trương Gia Bình cho biết Liên minh Kinh tế tầm thấp đang phối hợp với TP.HCM đặt mục tiêu hình thành ngành công nghiệp UAV quy mô 10 tỉ USD trong 10 năm tới và tạo khoảng 1 triệu việc làm. "Chúng tôi đang mơ ước xây dựng một thủ phủ máy bay không người lái tại Việt Nam", ông Bình nói.
Theo ông, hiện quy mô ngành UAV tại Việt Nam khoảng 100 triệu USD/năm, mục tiêu là tăng gấp 100 lần trong một thập kỷ. Việt Nam sở hữu lợi thế lớn về chi phí lao động và năng lực phát triển phần mềm, những yếu tố có thể giúp cạnh tranh toàn cầu.
Đánh Giá Của Chuyên Gia
PGS.TS Lê Hoài Quốc - Chủ tịch Hội Tự động hóa TP.HCM - đánh giá cao khả năng làm chủ thiết kế và công nghệ của Saolatek, điều mà không nhiều start-up drone/UAV Việt Nam đạt được. Ông nhấn mạnh giá trị cốt lõi nằm ở việc tự thiết kế, chế tạo, tối ưu và xây dựng chuỗi cung ứng trong nước.
Drone Việt Nam không chỉ là công cụ cứu hộ hiệu quả mà còn là minh chứng cho sự sáng tạo và tham vọng vươn tầm quốc tế. Hành trình của những người như Trần Anh Tuấn cho thấy làm công nghệ ở Việt Nam không chỉ cần sản phẩm, mà cần có những người đi "mở lối" để xây dựng hệ sinh thái bền vững.
