Những dự đoán không tưởng thập niên 60 về vũ trụ: Đâu là sự thật và đâu là ảo ảnh? Từ những năm 1960, văn hóa đại chúng đã vẽ ra những viễn cảnh không tưởng về kỷ nguyên không gian. Hơn sáu thập kỷ nhìn lại, chúng ta sẽ kinh ngạc khi thấy nhiều tiên đoán đã ứng nghiệm rùng mình, trong khi số khác mãi là ảo mộng.
Thế giới từ lâu đã luôn bị cuốn vào những viễn cảnh du hành vũ trụ đầy hứa hẹn, đặc biệt là trong thập niên 1960 - thời kỳ đỉnh cao của cuộc chạy đua không gian khốc liệt giữa Hoa Kỳ và Liên Xô. Giữa sự bùng nổ của trí tưởng tượng và các giả thuyết khoa học chân chính, không phải mọi tiên đoán về diện mạo của vũ trụ trong thế kỷ 21 đều trở thành sự thật.
Nếu như những bộ phim không gian với các cuộc chiến bằng tia laser giữa các thế lực thiện và ác vốn không bao giờ cố gắng lột tả tính chân thực, thì nhiều tác phẩm khác lại sở hữu góc nhìn thấu đáo đến mức kinh ngạc. Những dự đoán chính xác này thường là sự kết hợp tài tình giữa cơ sở khoa học và đôi cánh của trí tưởng tượng. Dù việc dự báo quỹ đạo của công nghệ luôn là một thách thức, thực tế cho thấy những năm 60 đã để lại hai dự đoán chuẩn xác và hai sai lầm đáng tiếc.
Dự đoán chính xác thứ nhất: Robot thám hiểm không gian
Tác phẩm khoa học viễn tưởng kinh điển "2001: A Space Odyssey" của Arthur C. Clarke và Stanley Kubrick đã khắc họa vô cùng chính xác sự phụ thuộc của con người vào trí tuệ nhân tạo. Ngày nay, dù chưa phải đối mặt với những cỗ máy sát thủ tự trị như HAL 9000, sự tinh vi của robot ngoài đời thực là không thể phủ nhận. Khi con người chưa đủ khả năng đặt chân lên sao Hỏa, các robot thám hiểm đã tiên phong thực hiện chuyến đi gian nan này.
Mới đây, các nhà khoa học từ Đại học Stanford đã thử nghiệm thành công phương pháp cho phép robot AI tự điều hướng trên Trạm vũ trụ quốc tế. Nếu không có máy móc đảm nhận những nhiệm vụ quá nguy hiểm hoặc không thực tế đối với phi hành gia, việc thám hiểm hệ mặt trời sẽ trở nên vô cùng bế tắc.
Dự đoán chính xác thứ hai: Công ty tư nhân tham gia không gian
Trở lại những năm 1960, các sứ mệnh vươn ra ngoài Trái đất dường như là đặc quyền bất khả xâm phạm của NASA và các cơ quan chính phủ. Thế nhưng, các nhà khoa học viễn tưởng thời bấy giờ đã mường tượng ra một kỷ nguyên mà các tập đoàn tư nhân cũng tham gia. Ngày nay, viễn cảnh đó đã thành hiện thực: Blue Origin và SpaceX đã thiết lập sự hiện diện mạnh mẽ, với tham vọng đưa tàu có người lái bay ngang qua sao Hỏa. Dù đôi khi tên lửa của họ vẫn phát nổ trên bệ phóng - điều bình thường trong thử nghiệm ban đầu - sự tham gia của tư bản tư nhân đã thay đổi hoàn toàn cục diện thám hiểm.
Sai lầm thứ nhất: Khu định cư trên hành tinh khác
Trái ngược với kỳ vọng của "2001: A Space Odyssey" hay "Lost in Space" (kịch bản các gia đình tị nạn ở các hệ sao khác từ năm 1997), tính đến năm 2026, nhân loại vẫn dậm chân tại chỗ. "The Twilight Zone" từng gieo rắc kỳ vọng về những phi hành gia dũng cảm khám phá thế giới xa xôi chỉ trong vài thế hệ. Trong thực tế, chúng ta có thể may mắn chứng kiến sứ mệnh đưa người lên sao Hỏa trong suốt cuộc đời, nhưng mọi thứ sẽ không kịch tính hơn thế. Giới hạn về duy trì mạng sống và rào cản tốc độ warp cho thấy du hành liên sao khó khăn hơn hàng vạn lần so với trí tưởng tượng.
Sai lầm thứ hai: Thuộc địa không gian khổng lồ
Mặc dù Trạm vũ trụ quốc tế có thể xem là một thuộc địa thu nhỏ, nó không thể sánh với những căn cứ khổng lồ trên Mặt Trăng hay tiểu hành tinh mà văn hóa đại chúng từng phác họa. Giấc mơ về các gia đình bình thường sống ngoài không gian vẫn chỉ là viễn tưởng. Tuy nhiên, NASA đã công bố kế hoạch hợp tác toàn cầu nhằm xây dựng căn cứ Mặt Trăng đầu tiên, thiết lập sự hiện diện thường xuyên của con người trên vệ tinh này. Dù công chúng chưa thể dọn đến sống ở đó trong tương lai gần, đây vẫn là bước tiến lịch sử thu hẹp khoảng cách giữa phim ảnh và đời thực.
Tựu trung lại, việc nhìn nhận sai lầm không nhằm chế giễu các giả định của những kẻ mộng mơ ngày hôm qua. Yêu cầu ai đó vẽ chính xác lộ trình công nghệ cũng vô lý như ép họ làm thầy bói. Dù vậy, khoa học viễn tưởng luôn là nguồn cảm hứng cho những đổi mới ngoài đời thực. Chừng nào các nhà tư tưởng còn tiếp tục tưởng tượng về những vùng đất mới, các nhà khoa học sẽ luôn tìm thấy động lực mãnh liệt để biến giấc mơ vươn ra biển sao thành sự thật.
