Cuộc Chiến Kim Loại Hiếm: Mặt Tối Của Cách Mạng Xanh Và Số Hóa
Cuốn sách Cuộc Chiến Kim Loại Hiếm của nhà báo người Pháp Guillaume Pitron, do Omega+ và NXB Tri Thức xuất bản, là một tác phẩm điều tra sâu sắc, đưa ra góc nhìn khác biệt về mặt trái của cuộc cách mạng công nghệ xanh và số hóa. Tác phẩm này gợi nhiều suy ngẫm trong bối cảnh thế giới hiện tại, khi nhu cầu về kim loại hiếm cho pin xe điện và thiết bị số tăng vọt.
Ô Nhiễm Toàn Cầu Từ Kim Loại Hiếm
Kim loại hiếm không chỉ là một thảm họa toàn cầu về mặt môi trường, mà còn gây ra những hệ lụy xã hội nghiêm trọng. Tại Cộng hòa Dân chủ Congo, nơi đáp ứng gần 70% nhu cầu coban toàn cầu vào năm 2022 với khoảng 130.000 tấn mỗi năm, việc khai thác diễn ra trong điều kiện thô sơ. Khoảng 300.000 thợ mỏ chỉ được trang bị xẻng và cuốc để đào quặng, đặc biệt ở khu vực miền nam Lualaba. Nhà nước không đủ khả năng quản lý, dẫn đến ô nhiễm sông ngòi và hủy hoại hệ sinh thái phổ biến.
Theo các nghiên cứu của bác sĩ Congo, nồng độ coban trong nước tiểu của cư dân sống gần các mỏ ở Lubumbashi và Kolwezi cao gấp 11 lần so với mẫu đối chứng. Tại Kolwezi, đất bề mặt chứa lượng coban trung bình cao gấp 70 lần và hàm lượng urani cao gấp 13 lần so với vùng đối chứng. Tình hình tương tự cũng xảy ra ở Kazakhstan, nơi sản xuất 15,7% lượng crôm toàn cầu, gây ô nhiễm nghiêm trọng cho sông Syr-Darya, con sông dài nhất Trung Á.
Khủng Hoảng Ở Mỹ Latinh Và Phong Trào Phản Đối
Tại Mỹ Latinh, ngành khai thác mỏ có danh tiếng không mấy tốt đẹp. Từ Mexico đến Chile, từ Colombia đến Peru, sự phản đối của cộng đồng địa phương đã gia tăng mạnh mẽ trong những năm gần đây. Việc khai thác lithi, một kim loại trắng dưới các sa mạc muối ở Bolivia, Chile và Argentina, đã trở thành tâm điểm của các phong trào môi trường.
Argentina có tham vọng trở thành cường quốc lithi, với hơn 13 dự án khai thác được lên kế hoạch và hàng chục dự án khác đang nghiên cứu. Đến năm 2025, nước này dự tính sản xuất hơn 150.000 tấn lithi mỗi năm, đáp ứng hơn 50% nhu cầu toàn cầu. Tuy nhiên, tại triển lãm ngành khoáng sản Arminera ở Buenos Aires, các nhà hoạt động của Greenpeace đã chặn lối vào và tố cáo ngành công nghiệp này chỉ là greenwashing (tẩy xanh).
Gonzalo Strano, thành viên tổ chức phi chính phủ, nhấn mạnh: "Không có cái gọi là khai thác mỏ bền vững. Bản chất của nó là làm cạn kiệt tài nguyên, và việc sử dụng hóa chất cùng lượng nước khổng lồ là những vấn đề đáng lo ngại." Ví dụ điển hình là mỏ vàng và bạc Pascua Lama ở Chile, nơi việc khai thác đe dọa phá hủy sông băng, buộc tập đoàn Barrick Gold ngừng hoạt động vào năm 2013.
Nguy Cơ Cho Thợ Mỏ Và Xung Đột Xã Hội
Những nguy hiểm từ hoạt động khai thác mỏ không chỉ tác động đến môi trường mà còn đến sự an toàn của thợ mỏ. Năm 2019, tại mỏ nickel ở Sudbury, Ontario, 39 thợ mỏ bị mắc kẹt trong 48 giờ sau khi một khối hàng làm kẹt thang máy. Rủi ro này khiến thợ mỏ yêu cầu điều kiện làm việc tốt hơn, đôi khi dẫn đến thảm kịch như ở mỏ bạch kim Marikana của Nam Phi năm 2012, nơi 34 thợ mỏ bị bắn chết trong một cuộc đình công.
Cuốn sách của Guillaume Pitron nhấn mạnh rằng kim loại hiếm không chỉ có mặt xanh như truyền thông thường mô tả. Nó đặt ra câu hỏi về tính bền vững thực sự của cuộc cách mạng công nghệ xanh, khi những chi phí môi trường và xã hội vẫn còn bị lãng quên. Đây là một lời cảnh tỉnh cho thế giới trong hành trình hướng tới tương lai số hóa và năng lượng sạch.
