Công nghệ lượng tử là một trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược mà Việt Nam cần ưu tiên phát triển, theo Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị. Tuy nhiên, theo Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Trần Hồng Thái, nếu chờ đến khi tiêu chuẩn được xác lập, thị trường định hình và chuỗi cung ứng nằm trong tay các quốc gia đi trước, cơ hội tham gia của Việt Nam sẽ rất hạn chế. Phát biểu tại hội thảo khoa học “Công nghệ lượng tử trong kỷ nguyên mới: Xu hướng quốc tế, cơ hội và yêu cầu đặt ra cho Việt Nam”, ông Thái nhấn mạnh rằng nhận thức lý luận và tư duy chính sách chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành cơ chế, tổ chức thực hiện và năng lực cụ thể.
Công nghệ lượng tử: Không thể chờ đến khi mọi thứ rõ ràng
Ông Trần Hồng Thái cho rằng công nghệ lượng tử là lĩnh vực đặc biệt khó, từ khoa học, công nghệ, hạ tầng đến nguồn nhân lực và cách thức tổ chức triển khai. Nhiều hướng nghiên cứu trên thế giới vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm, chưa thể tạo ra sản phẩm hay ứng dụng đại trà. Tuy nhiên, chính vì khó nên Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc. Ông dẫn chứng: có những công nghệ khi sản phẩm đã hình thành mới học hỏi vẫn kịp, nhưng với công nghệ chiến lược như lượng tử, nếu đợi đến khi thị trường định hình, cơ hội tham gia sẽ rất hạn chế.
Bốn lý do Việt Nam cần quan tâm đến công nghệ lượng tử
Ông Trần Hồng Thái nêu bốn lý do chính. Thứ nhất, xu thế lớn đã rõ ràng: các nguyên lý lượng tử đang được đưa vào tính toán, truyền thông, bảo mật, cảm biến, đo lường chính xác, vật liệu và nhiều công nghệ hỗ trợ khác. Thứ hai, vấn đề an toàn dữ liệu: nếu máy tính lượng tử đủ mạnh xuất hiện, các hệ mật mã hiện tại có thể bị phá vỡ, dữ liệu bị thu thập và giải mã trong tương lai. Thứ ba, công nghệ lượng tử tạo ra năng lực mới về đo lường, cảm biến, mô phỏng, tính toán và vật liệu, ứng dụng trong quốc phòng, an ninh, viễn thông, tài chính, y tế, năng lượng và công nghiệp công nghệ cao. Thứ tư, nhân lực cho công nghệ lượng tử là liên ngành, không thể đào tạo trong vài tháng, đòi hỏi sự chuẩn bị từ sớm.
Cách tiếp cận: Chủ động nhưng không nóng vội
Ông Trần Hồng Thái khẳng định: “Chúng ta phải chủ động nhưng không nóng vội; không chạy đua toàn diện với các cường quốc nhưng cũng không đứng ngoài quan sát. Chúng ta phải đi sớm về nhận thức, đi chắc về nền tảng và đi đúng vào những khâu tạo ra năng lực thực chất, phù hợp với điều kiện của Việt Nam.” Ông nhấn mạnh cần xây dựng các nhóm nghiên cứu nòng cốt, phòng thí nghiệm dùng chung, mạng lưới chuyên gia, nền tảng tính toán và hệ thống dữ liệu dùng chung để tạo thành sức mạnh tổng hợp.
Kết nối nguồn lực hình thành hệ sinh thái công nghệ lượng tử
Thời gian qua, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã phối hợp với nhiều cơ quan như Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Ban Cơ yếu Chính phủ, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao, Bộ Công Thương, Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP.HCM, Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học VinUni, Đại học Phenikaa, Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành cùng nhiều cơ sở khác. Ông Trần Hồng Thái cho biết, công nghệ lượng tử liên quan đến an toàn thông tin, mật mã, quốc phòng, an ninh, công nghiệp, giáo dục đại học, ngoại giao khoa học, đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp công nghệ. Do đó, mạng lưới phối hợp trong nước là điều kiện cần để xây dựng cách tiếp cận liên ngành, liên cơ quan, gắn nghiên cứu với nhu cầu thực tế.
Viện cũng đã trao đổi, tham vấn với nhiều đối tác quốc tế từ Nga, Mỹ, Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc, các tổ chức quốc tế và chuyên gia người Việt ở nước ngoài. Theo ông Thái, các hoạt động hợp tác giúp Việt Nam cập nhật xu thế, nhận diện giới hạn kỹ thuật, đánh giá khả năng triển khai và lựa chọn hướng đi phù hợp.
