Khoảng một phần ba dân số thế giới hiện đang mang trong mình loài ký sinh trùng siêu nhỏ Toxoplasma gondii, thường gọi là toxo. Loài ký sinh trùng này có thể định cư suốt đời trong các sợi cơ và tế bào não của vật chủ mà không gây triệu chứng ở người khỏe mạnh.
Hành khách thầm lặng trong não bộ
Sau khi xâm nhập cơ thể, toxo tìm đường đến các sợi cơ và tế bào não, nơi chúng tồn tại âm thầm suốt đời. Hệ miễn dịch của người khỏe mạnh kìm hãm ký sinh trùng ở dạng tiềm ẩn, khiến đa số người nhiễm không hề biết đến sự tồn tại của chúng.
Nguồn lây nhiễm: Không chỉ từ mèo
Mèo là vật chủ chính thức duy nhất để toxo sinh sản hữu tính và thải trứng nang qua phân. Tuy nhiên, con đường lây nhiễm phổ biến nhất trên toàn cầu lại là ăn thịt chưa nấu chín chứa nang ký sinh trùng. Ngoài ra, tiếp xúc với đất hoặc nước bị ô nhiễm cũng là nguyên nhân. Mèo chỉ thải ký sinh trùng trong lần nhiễm đầu tiên, sau đó có miễn dịch và không còn phát tán mầm bệnh.
Nhóm nguy cơ cao
Phụ nữ mang thai chưa có kháng thể toxo nếu nhiễm lần đầu trong thai kỳ có thể gây biến chứng như mù lòa, dị tật thần kinh bẩm sinh hoặc sẩy thai. Tại Úc, tỷ lệ này chỉ từ 0,17 đến 2,3 ca trên 10.000 ca sinh, nên sàng lọc định kỳ không được khuyến cáo. Người suy giảm miễn dịch nghiêm trọng như bệnh nhân ghép tủy hoặc nhiễm HIV có nguy cơ bùng phát nhiễm trùng cấp tính. Ngoài ra, toxo có thể gây bệnh võng mạc dẫn đến mù lòa, với tỷ lệ mắc tại Úc là 1 trên 149 người.
Tỷ lệ nhiễm toxo khác biệt lớn giữa các khu vực: tại Úc thấp, tại Pháp khoảng 50%, tại Brazil gần 80%. Sự khác biệt này phụ thuộc vào thói quen ăn thịt tái, số lượng mèo hoang, chủng ký sinh trùng và khí hậu nóng ẩm.
Khả năng thao túng hành vi
Nghiên cứu cho thấy toxo có thể thay đổi hành vi của loài gặm nhấm, khiến chúng mất sợ mèo và dễ bị bắt, giúp ký sinh trùng hoàn thành vòng đời. Ở người, một số nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ giữa nhiễm toxo với rối loạn não, hành vi chấp nhận rủi ro và bệnh tâm thần phân liệt. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh đây mới chỉ là mối tương quan, chưa chứng minh quan hệ nhân quả.
Có cần lo lắng?
Theo các chuyên gia, người khỏe mạnh không cần lo ngại về toxo. Hệ thống y tế hiện đại đủ khả năng kiểm soát và điều trị cho nhóm nguy cơ cao. Nghiên cứu tiếp tục nhằm phát triển phương pháp loại bỏ hoàn toàn ổ nhiễm trùng tiềm ẩn, bảo vệ những người dễ bị tổn thương nhất.
