Xã Mai Châu (Phú Thọ) chính thức được thành lập sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính vào năm 2025, trên cơ sở hợp nhất thị trấn Mai Châu với các xã Nà Phòn, Thành Sơn, Tòng Đậu và một phần xã Đồng Tân. Chính quyền địa phương mới bắt đầu hoạt động từ ngày 1 tháng 7 năm 2025. Sau sáp nhập, cùng với việc xây dựng chính quyền số, địa phương xác định phát triển làng thông minh và xã số là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống, thúc đẩy phát triển kinh tế và giảm nghèo thông tin cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Chuyển đổi số mang lại thay đổi tích cực
Tại xóm Nà Chiềng, những đổi thay từ chuyển đổi số đã hiện hữu trong đời sống hàng ngày. Hộ kinh doanh du lịch cộng đồng của chị Hà Thị La là một trong những điển hình mạnh dạn ứng dụng công nghệ vào hoạt động dịch vụ. Trước đây, việc thanh toán chủ yếu bằng tiền mặt gây nhiều bất tiện cho du khách, đặc biệt là khách nước ngoài. Sau khi được tuyên truyền và hướng dẫn sử dụng thanh toán số, chị đã áp dụng chuyển khoản ngân hàng và quét mã QR trong kinh doanh. Nhờ đó, giao dịch trở nên nhanh chóng, thuận tiện và chuyên nghiệp hơn. Không chỉ giúp tăng lượng khách, công nghệ còn hỗ trợ gia đình chị quảng bá hình ảnh homestay và giới thiệu sản phẩm địa phương trên mạng xã hội, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường.
Theo chị La, điều quan trọng nhất là người dân giờ đây không còn e ngại công nghệ như trước. “Khi biết sử dụng điện thoại thông minh để quảng bá dịch vụ, đăng hình ảnh lên mạng xã hội hay nhận thanh toán trực tuyến, chúng tôi thấy công nghệ thực sự gần gũi và hữu ích”, chị chia sẻ.
Nỗ lực phổ cập kỹ năng số
Có được kết quả như hôm nay, cùng với phát triển du lịch cộng đồng, xóm Nà Chiềng đã chú trọng tuyên truyền và hướng dẫn người dân tiếp cận các kỹ năng số cơ bản như tra cứu thông tin trên Internet, cài đặt ứng dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử và bảo đảm an toàn thông tin trên môi trường mạng. Người dân được hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến ngay trên điện thoại. Đặc biệt, việc khuyến khích người dân sử dụng mạng xã hội để quảng bá nông sản và sản phẩm thủ công truyền thống đã góp phần thay đổi cách làm kinh tế ở địa phương. Từ chỗ chỉ bán trực tiếp tại chợ hoặc phụ thuộc thương lái, nhiều hộ dân đã biết đăng bán sản phẩm trên các nền tảng trực tuyến, chủ động tìm kiếm khách hàng và mở rộng đầu ra.
Theo đại diện xóm Nà Chiềng, trong quá trình xây dựng làng thông minh và xã số, điều quan trọng nhất là làm cho người dân hiểu được lợi ích của công nghệ số. Vì vậy, các tổ công nghệ số cộng đồng thường xuyên trực tiếp đến từng hộ gia đình để hướng dẫn theo phương châm “cầm tay chỉ việc”. Hiện nay, toàn xã Mai Châu có 37 tổ công nghệ số cộng đồng hoạt động tại các xóm, tiểu khu và tổ dân phố. Đây được xem là lực lượng nòng cốt trong công tác tuyên truyền, phổ cập kỹ năng số và hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ.
Nhờ sự hướng dẫn trực tiếp, nhiều người dân, kể cả người cao tuổi, đã từng bước thay đổi thói quen và chủ động sử dụng các nền tảng số trong đời sống hàng ngày. Người dân có thể thanh toán điện, nước, mua sắm hoặc thực hiện thủ tục hành chính ngay trên điện thoại mà không phải đi lại nhiều lần như trước.
Kế hoạch “Bình dân học vụ số”
Theo cán bộ UBND xã Mai Châu, địa phương đã xây dựng kế hoạch “Bình dân học vụ số”, tập trung nâng cao kỹ năng số cho người dân, đặc biệt ở các lĩnh vực du lịch, giáo dục, y tế và sản xuất nông nghiệp. Các tổ công nghệ số cộng đồng cũng thường xuyên đến từng hộ kinh doanh để hỗ trợ quảng bá sản phẩm và giới thiệu hình ảnh địa phương trên không gian mạng. Nhờ đó, cách tiếp cận thông tin của người dân đang có sự thay đổi rõ rệt. Nếu như trước đây việc sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thì nay nhiều hộ dân đã biết tra cứu thông tin thời tiết, tìm hiểu kỹ thuật canh tác và học hỏi mô hình kinh tế hiệu quả thông qua internet và mạng xã hội.
Quan trọng hơn, người dân dần hình thành tư duy sản xuất dựa trên công nghệ và thông tin thị trường. Nhiều hộ đã mạnh dạn tham gia các mô hình hợp tác, cùng chia sẻ kinh nghiệm và ứng dụng công nghệ vào sản xuất, kinh doanh. Từ những thay đổi nhỏ trong nhận thức và thói quen sử dụng công nghệ, khoảng cách thông tin giữa người dân nông thôn với khu vực đô thị đang từng bước được thu hẹp. Việc xây dựng làng thông minh và xã số ở Mai Châu giúp nâng cao chất lượng cuộc sống, mở rộng cơ hội phát triển kinh tế và thúc đẩy giảm nghèo thông tin bền vững trong thời đại số.
