Nâng cao năng lực số cho cán bộ: Yêu cầu cấp thiết trong chuyển đổi số quốc gia
Theo Tiến sĩ Trần Kim Bá, chuyên gia chính sách công tại Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và châu Phi thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, cán bộ, công chức trong thời đại công nghệ hiện nay cần phải đảm bảo ba năng lực số cơ bản: năng lực chung, năng lực chuyên môn và năng lực lãnh đạo, quản lý. Đây không chỉ là một yêu cầu cá nhân mà còn là điều bắt buộc được quy định trong nhiều văn bản của Nhà nước và Chính phủ, nhằm thúc đẩy thành công quá trình chuyển đổi số quốc gia.
Chiến lược và quy định cụ thể
Chiến lược phát triển Chính phủ điện tử giai đoạn 2021-2025, với tầm nhìn đến năm 2030 do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, đã nhấn mạnh rằng đội ngũ cán bộ, công chức cần được bồi dưỡng về kiến thức và kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin và công nghệ số. Đồng thời, Chương trình Chuyển đổi số quốc gia xác định việc xây dựng các mã ngành đào tạo mới và cập nhật chương trình đào tạo nhân lực chuyên nghiệp tại các trường đại học, cao đẳng và dạy nghề, tập trung vào các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, điện toán đám mây, internet vạn vật, chuỗi khối và dữ liệu lớn.
Nghị định số 171/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 của Chính phủ về đào tạo, bồi dưỡng công chức cũng đã xác định các nội dung quan trọng, trong đó nhấn mạnh việc tăng cường đào tạo kiến thức khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kỹ năng số và công nghệ số cho cán bộ, công chức. Đảng, Nhà nước và Chính phủ đã sớm nhận thức được tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực số, đặc biệt là đối với cán bộ, công chức ở cơ sở, vì họ là lực lượng nòng cốt trực tiếp giải quyết hồ sơ, thủ tục hành chính và tiếp xúc với người dân hàng ngày.
Thực trạng và thách thức
Mặc dù nhiều chương trình đào tạo đã được triển khai, năng lực số của một bộ phận cán bộ địa phương vẫn còn hạn chế, trong khi khối lượng thủ tục hành chính mà chính quyền địa phương hai cấp phải giải quyết là rất lớn. Tiến sĩ Trịnh Thị Tuyết Dung từ Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững cho rằng, trong bối cảnh đẩy mạnh quản trị địa phương theo mô hình hai cấp, năng lực số của cán bộ địa phương là yêu cầu bắt buộc để bộ máy tinh gọn hoạt động hiệu quả.
Việc làm chủ công nghệ sẽ giúp dữ liệu lưu chuyển xuyên suốt, xóa bỏ các rào cản hành chính, từ đó chuyển dịch từ quản lý thụ động sang quản trị hiện đại, phục vụ người dân kịp thời và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, thực trạng hiện nay cho thấy một khoảng cách lớn giữa nhận thức và kỹ năng thực hành. Đa số cán bộ đã thành thạo các công cụ văn phòng và hệ thống quản lý văn bản điện tử, nhưng năng lực số chuyên sâu như phân tích dữ liệu chuyên ngành, sử dụng GIS hay an toàn thông tin vẫn còn nhiều hạn chế.
Giải pháp và đề xuất
Ở nhiều quốc gia phát triển, việc đào tạo năng lực số cho cán bộ, công chức được tập trung tại các cơ sở giáo dục hàng đầu, chẳng hạn như Học viện Dịch vụ kỹ thuật số Chính phủ ở Canada, Đại học Công nghệ số ở Hoa Kỳ, hay Trường Chính sách công Lý Quang Diệu ở Singapore. Tại Việt Nam, Tiến sĩ Trần Kim Bá đề nghị cần thiết kế các chương trình đào tạo năng lực số phù hợp với từng nhóm nhân sự, tạo khuôn khổ pháp lý, xây dựng hợp tác với các nhà cung cấp dịch vụ và công nghệ giáo dục, đồng thời kết hợp giám sát quá trình đào tạo và kết quả thực hiện.
Các chương trình đào tạo cần được thiết kế theo hướng ứng dụng, giúp ích thiết thực hơn cho người học. Tiến sĩ Trịnh Thị Tuyết Dung cũng nhấn mạnh rằng công tác đào tạo hiện nay chủ yếu là các lớp cơ bản cho nhiều đối tượng, còn thiếu tính phân hóa theo vị trí việc làm, dẫn đến tình trạng cán bộ dù có chứng chỉ nhưng vẫn lúng túng khi ứng dụng công nghệ vào chuyên môn sâu.
Chuyên gia này cho rằng, đào tạo năng lực số cho cán bộ địa phương cần phải nâng cao đồng bộ cả kỹ năng và tư duy số. Về kỹ năng, cán bộ phải thuần thục để tăng hiệu suất giải quyết thủ tục hành chính; về tư duy, cần chuyển từ cách thích ứng công cụ thay thế sang hướng chủ động tối ưu và đổi mới, coi công nghệ là nền tảng cốt lõi trong công việc.
Thay đổi phương pháp giảng dạy cũng là một vấn đề cần được quan tâm. Giảng viên phải có năng lực sử dụng công nghệ số trong thực hiện bài giảng, như sử dụng các công cụ thiết kế trình chiếu, AI và giảng dạy trên các nền tảng trực tuyến hiệu quả. Các cơ sở đào tạo phải là những đơn vị đi đầu trong chuyển đổi số, tạo điều kiện cho học viên rèn luyện kỹ năng thực tế khi làm việc với hệ thống quản lý hiện đại.
Chỉ bằng cách này, việc nâng cao năng lực số cho cán bộ, công chức mới có thể góp phần hiệu quả vào việc vận hành bộ máy hành chính trên các nền tảng số, từ đó đóng góp tích cực vào quá trình chuyển đổi số quốc gia.
