Ngành viễn thông toàn cầu, trong đó có Việt Nam, đã nhiều năm trăn trở với câu hỏi làm thế nào để 5G không chỉ là một phiên bản nhanh hơn của 4G. Tại Hội nghị Quốc gia Số Hà Nội 2026 (GSMA Digital Nation Summit Hanoi 2026), ông Julian Gorman, Giám đốc khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của Hiệp hội Di động Toàn cầu (GSMA), đã chỉ ra rằng thách thức lớn nhất là biến 5G thành một "đầu ra có ý nghĩa" cho toàn bộ nền kinh tế, thay vì chỉ là các con số đo tốc độ tải xuống.
Để giải quyết bài toán này, một tư duy kinh tế mới đang hình thành: chiến lược Open API (Giao diện lập trình ứng dụng mở). Các nhà mạng lớn không còn đóng vai trò là đơn vị bán băng thông đơn thuần, mà chuyển mình thành các nền tảng công nghệ mở, sẵn sàng chia sẻ tài nguyên hạ tầng để kích hoạt làn sóng đổi mới sáng tạo từ cộng đồng khởi nghiệp.
Bản chất của Open API: Hạ tầng mạng trở thành nền tảng khổng lồ
Trước đây, các nhà mạng viễn thông vận hành theo mô hình đóng, mọi thông số kỹ thuật, năng lực định vị, cấu hình băng thông đều được bảo mật chặt chẽ. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên số hóa, việc giữ kín này tạo ra rào cản lớn cho sự phát triển dịch vụ giá trị gia tăng. Open API ra đời để phá vỡ bức tường đó. Bằng cách chia sẻ năng lực mạng lưới dưới dạng giao diện lập trình mở, các nhà mạng như Viettel, VNPT hay MobiFone đang tiến hành một cuộc cách mạng: biến hạ tầng viễn thông đồ sộ thành một nền tảng (Platform) mà bất kỳ lập trình viên hay doanh nghiệp nào cũng có thể kết nối và khai thác.
Ông Julian Gorman đưa ra lời khuyên cốt yếu cho thị trường Việt Nam: các nhà mạng nội địa cần gạt bỏ tư duy đối đầu cục bộ để hợp tác xây dựng một hệ thống Open API dùng chung. Khi các tiêu chuẩn giao tiếp kỹ thuật được đồng bộ hóa, một ứng dụng do startup phát triển có thể chạy mượt mà trên hạ tầng của bất kỳ nhà mạng nào tại Việt Nam mà không cần chỉnh sửa mã nguồn. Đây là bước đệm đầu tiên để xây dựng một hệ sinh thái số đồng nhất và bền vững.
Startup 'đứng vai gã khổng lồ' nhờ Open API
Đối với doanh nghiệp khởi nghiệp, Open API là một "phím tắt" vô giá để tiếp cận công nghệ đỉnh cao. Trước đây, để xây dựng giải pháp định vị thời gian thực cho xe tự hành hay hệ thống giám sát sản xuất tự động, startup phải đối mặt với chi phí không tưởng: đầu tư hàng nghìn trạm phát sóng, mua sắm thiết bị viễn thông chuyên dụng và xây dựng hệ thống lõi phức tạp. Giờ đây, nhờ Open API, họ có thể "mượn sức" từ nguồn tài nguyên khổng lồ của các nhà mạng lớn. Khi năng lực cốt lõi của 5G như định vị độ chính xác cao, độ trễ cực thấp dưới mili-giây, hay phân vùng băng thông ưu tiên được mở ra, các startup có thể tự do sáng tạo giải pháp đột phá trong y tế thông minh, nông nghiệp số, logistics thông minh. Những bài toán phức tạp trước đây chỉ có tập đoàn tài chính đa quốc gia mới giải quyết được, nay một nhóm kỹ sư trẻ trong căn phòng làm việc chung cũng có thể tìm ra lời giải.
Tuy nhiên, việc mở mã nguồn mới chỉ là điều kiện cần. Đại diện GSMA nhấn mạnh rằng các nhà mạng lớn phải gánh vác thêm sứ mệnh "giáo dục" và phổ biến thông tin cho toàn bộ hệ sinh thái. Sẽ vô nghĩa nếu các API mạnh mẽ được tạo ra nhưng cộng đồng công nghệ lại không biết cách hoặc không thể tiếp cận để khai thác hiệu quả.
Bài học từ 'Thỏa thuận Tokyo' và xu hướng liên minh khu vực
Việt Nam không đơn độc trên con đường chuyển dịch này. Ông Julian Gorman dẫn chứng về "Thỏa thuận Tokyo" (Tokyo Accord) – thỏa thuận hợp tác chiến lược giữa các nhà mạng hàng đầu tại Nhật Bản, Hàn Quốc và Philippines nhằm mở đường giải quyết các thách thức công nghệ trên lộ trình tiến lên 6G. Thỏa thuận này xuất phát từ nhận thức chung: để tận dụng tối đa năng lực của hạ tầng 5G và các thế hệ mạng tương lai, việc xây dựng một hệ sinh thái đủ lớn và hiệu quả là điều kiện bắt buộc. Không một quốc gia hay nhà mạng độc quyền nào có thể tự tạo ra đủ ứng dụng để lấp đầy băng thông mạng lưới.
Nhằm biến tầm nhìn này thành hiện thực trên quy mô toàn cầu, GSMA đang thúc đẩy khung nền tảng GSMA Open Gateway – bộ quy chuẩn thực tiễn giúp các nhà mạng trên thế giới dễ dàng tích hợp, chuyển dịch mô hình kinh doanh và kết nối liền mạch, tạo ra một mạng lưới API không biên giới cho nhà phát triển.
Mục tiêu 30% GDP và vai trò của Open API
Chính phủ Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số đóng góp 30% vào GDP. Giới chuyên gia nhận định rằng nếu chỉ dựa vào tiêu dùng số thông thường như mua sắm trực tuyến, mạng xã hội hay giải trí online là không đủ. Động lực tăng trưởng thực sự phải đến từ chuyển dịch sâu rộng sang lĩnh vực sản xuất và công nghiệp. Hiện nay, khoảng 90-95% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đến từ ngành công nghiệp sản xuất. Do đó, việc đưa 5G kết hợp Open API vào nhà máy, khu công nghiệp để tự động hóa dây chuyền, tối ưu hóa chuỗi cung ứng là giải pháp cốt lõi nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Về phía các nhà mạng, thời kỳ tăng trưởng nóng dựa trên dịch vụ thoại và dữ liệu di động truyền thống đã đến giới hạn. Chuyển dịch từ vai trò nhà cung cấp hạ tầng kết nối thuần túy sang nhà cung cấp dịch vụ giá trị cao thông qua Open API là con đường duy nhất duy trì tăng trưởng. Sự kết hợp giữa tiềm lực tài chính, hạ tầng của các "ông lớn" viễn thông cùng sự linh hoạt, nhạy bén của cộng đồng startup sẽ tạo ra giá trị gia tăng vượt bậc, giúp kinh tế số Việt Nam đạt bước nhảy vọt thần tốc như kỳ vọng.
Xét cho cùng, việc triển khai Open API không đơn thuần là câu chuyện nâng cấp công nghệ hay kỹ thuật số. Đó là sự thay đổi hoàn toàn về tư duy kinh tế, nơi sự thịnh vượng được tạo ra từ việc chia sẻ cơ hội, lấy sự thành công của cộng đồng sáng tạo làm bệ đỡ cho sự phát triển của cả nền kinh tế quốc gia.
