Với những thao tác nhanh gọn của cán bộ công chức, hình ảnh về hoạt động xuất nhập khẩu (XNK) và xuất nhập cảnh (XNC) tại các cửa khẩu cách xa trung tâm hàng trăm đến hàng nghìn km ở Hải Phòng hay TP. Hồ Chí Minh hiện ra trước mắt. Từ dữ liệu hàng hóa trên tờ khai XNK, số container, biển kiểm soát phương tiện vận tải, đến hình ảnh cán bộ Hải quan làm việc tại cửa khẩu, tất cả đều hiển thị sắc nét trên hệ thống màn hình giám sát. Ngoài ra, hệ thống máy bay không người lái Orbiter 2 có tầm hoạt động 30-35 km, tốc độ bay tối đa 5.000 m, tốc độ bay từ 55-133 km/h, giúp giám sát các phương tiện ngoài khơi.
Hệ thống thông quan tự động và sự ra đời của TTCHTT
Theo Cục trưởng Cục Điều tra chống buôn lậu - Tổng cục Hải quan Nguyễn Phi Hùng, hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS giúp tạo thông thoáng trong hoạt động XNK, doanh nghiệp chủ động hơn trong sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, với vai trò quản lý nhà nước, cơ quan Hải quan vẫn phải đảm bảo yêu cầu quản lý. Vì vậy, Trung tâm chỉ huy trực tuyến (TTCHTT) ra đời để tích hợp các trang thiết bị hiện có, đảm bảo yêu cầu quản lý. Trước đây, các hệ thống trang thiết bị giám sát và công nghệ thông tin của ngành Hải quan chủ yếu tập trung cho các yêu cầu nghiệp vụ cụ thể trong quy trình thủ tục hải quan, chưa được kết nối liên thông, chưa khai thác triệt để nguồn lực và khả năng đáp ứng cải cách hiện đại hóa, chuyên nghiệp và minh bạch. Việc xây dựng TTCHTT giúp cơ quan Hải quan và Bộ Tài chính thực hiện tốt hơn chức năng quản lý nhà nước về Hải quan.
Tích hợp và kết nối hệ thống
TTCHTT được kết nối, tích hợp các hệ thống trang thiết bị hiện có như camera giám sát, máy soi container, máy soi hành lý hàng hóa và cân ô tô điện tử tại các Chi cục Hải quan địa phương. Đồng thời kết nối, tích hợp các hệ thống công nghệ thông tin của ngành Hải quan và mở rộng kết nối với các hệ thống thiết bị, cơ sở dữ liệu của các đơn vị ngoài ngành. Khi các hệ thống quản lý cơ sở dữ liệu được kết nối, việc khai thác thông tin được tích hợp đầy đủ, nhanh chóng, chính xác, giúp các cấp lãnh đạo Tổng cục Hải quan, Bộ Tài chính có thông tin tổng quát trong chỉ đạo, điều hành và hoạch định chính sách quản lý Hải quan.
Giám sát và xử lý vi phạm
Các cán bộ Hải quan vận hành TTCHTT cho biết, trong từng tình huống cụ thể, việc khai thác nhanh thông tin giúp các cấp lãnh đạo quyết định nhanh về kiểm tra, chỉ huy, chỉ đạo triển khai biện pháp nghiệp vụ cần thiết, kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý hành vi vi phạm pháp luật về Hải quan mọi lúc mọi nơi. Ví dụ, trong giám sát, kiểm tra các lô hàng nghi vấn, TTCHTT làm đầu mối tiếp nhận chỉ đạo can thiệp đột xuất từ lãnh đạo Tổng cục và các đơn vị phối hợp; thực hiện phân tích thông tin, xác định lô hàng, doanh nghiệp nghi vấn; phối hợp lực lượng trinh sát như Đội Kiểm soát thuộc Cục Điều tra chống buôn lậu, Đội Kiểm soát Hải quan thuộc các Cục Hải quan địa phương… thực hiện giám sát khu vực, kiểm soát cổng vào ra, kiểm soát trực tuyến nhằm phát hiện hành vi vi phạm và triển khai biện pháp ngăn chặn kịp thời.
Can thiệp thông quan và phối hợp soi chiếu
Khi phát hiện nghi vấn, hành vi vi phạm pháp luật hải quan, TTCHTT có thể can thiệp dừng thông quan trực tiếp qua hệ thống hoặc thông báo cho đơn vị làm thủ tục để phối hợp kiểm tra lô hàng (bao gồm cả khu vực cảng biển và cảng hàng không quốc tế). Các đơn vị hải quan địa phương có trách nhiệm phối hợp kiểm tra dưới sự giám sát chặt chẽ từ TTCHTT thông qua cán bộ trực tiếp tại hiện trường, xe chỉ huy giám sát cơ động truyền hình ảnh về TTCHTT hoặc qua hệ thống camera giám sát tại hiện trường kết nối về TTCHTT. Đồng thời, TTCHTT phối hợp lực lượng trinh sát phân tích, xác định trọng điểm để đề xuất danh sách container cần soi chiếu trước khi làm thủ tục; phối hợp chi cục, đơn vị dịch vụ cảng tiến hành soi chiếu trước ngay khi tàu đến cảng; phân tích hình ảnh soi chiếu, đối chiếu với thông tin hiện có để làm rõ nghi vấn và đề xuất biện pháp giám sát, kiểm soát đối với các lô hàng nghi vấn.
Nâng cao kiểm tra nội bộ và hiện đại hóa
Việc kết nối các trang thiết bị kiểm tra, giám sát về TTCHTT tạo kênh thông tin giúp lãnh đạo theo dõi trực tiếp một số địa điểm, quy trình thủ tục hải quan, đồng thời kiểm tra việc làm thủ tục, kiểm tra, giám sát của công chức hải quan tại các Cục Hải quan địa phương. Từ đó nâng cao công tác kiểm tra bảo vệ nội bộ và tinh thần trách nhiệm của công chức Hải quan trong thực hiện quy trình nghiệp vụ, phòng chống tiêu cực, nhũng nhiễu. Việc kết nối và tích hợp các hệ thống hiện có cũng như sắp trang bị của ngành Hải quan phát huy sức mạnh tổng thể, tận dụng mọi nguồn lực hệ thống, trang thiết bị trong công tác hiện đại hóa, chuyên nghiệp hóa quản lý Hải quan. Thời gian tới, ngành Hải quan tiếp tục đầu tư kết nối toàn bộ hệ thống camera giám sát, dữ liệu hình ảnh máy soi chiếu container, hành lý, hàng hóa đã trang bị về TTCHTT.
