Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Chỉ thị số 29/CT-TTg ngày 16/7/2026 về đẩy nhanh tiến độ triển khai nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026. Theo đó, các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cấp bách. Việc đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư cho lĩnh vực này được coi là điều kiện quan trọng để tạo đột phá tăng trưởng trong những tháng cuối năm.
Chuyển đổi số: Đòn bẩy cho tăng trưởng
Theo các chuyên gia, để chuyển đổi số thực sự trở thành "đòn bẩy" cho tăng trưởng, không chỉ cần đầu tư công nghệ mà còn phải tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, dữ liệu và năng lực thực thi. Tiến sĩ Hồ Đức Thắng, Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia, cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn khi trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển nhanh chưa từng có. Tuy nhiên, mức độ sử dụng AI cao chưa đồng nghĩa với năng suất cao. "Công nghệ chỉ tạo ra giá trị khi đi cùng dữ liệu tin cậy, quy trình phù hợp, nhân lực có kỹ năng và cơ chế trách nhiệm rõ ràng", Tiến sĩ Hồ Đức Thắng nhận định.
Theo ông, bài toán của Việt Nam hiện nay không còn là tiếp cận công nghệ mà là chuyển hóa công nghệ thành giá trị gia tăng. Doanh nghiệp có thể sử dụng AI để soạn thảo văn bản nhanh hơn, xử lý dữ liệu nhanh hơn, nhưng điều đó chưa đủ tạo ra năng suất nếu quy trình vận hành, phương thức quản trị và cách thức ra quyết định vẫn giữ nguyên. Muốn AI trở thành động lực tăng trưởng, doanh nghiệp phải đồng thời chuẩn hóa dữ liệu, tái thiết kế quy trình, nâng cao năng lực người lao động và xây dựng hệ thống quản trị rủi ro phù hợp.
Chỉ thị của Thủ tướng yêu cầu ưu tiên nguồn lực cho hạ tầng dữ liệu quốc gia, các cơ sở dữ liệu lớn, nền tảng số dùng chung và các dự án chuyển đổi số phục vụ chính quyền địa phương theo mô hình chính quyền hai cấp. Đây được xem là nền tảng để xây dựng nền kinh tế số thay vì chỉ số hóa các quy trình hành chính.
Tháo gỡ điểm nghẽn để giải phóng động lực tăng trưởng
Tiến sĩ Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, nhận định mục tiêu tăng trưởng hai con số là thách thức lớn trong bối cảnh kinh tế thế giới bất ổn. Ông cho rằng điểm nghẽn lớn nhất vẫn nằm ở thể chế và năng lực chuyển đổi của doanh nghiệp. Chuyển đổi số sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí, nâng cao hiệu quả quản trị và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Đặc biệt, việc triển khai hóa đơn điện tử, thủ tục điện tử và quản trị số sẽ tạo điều kiện để hàng triệu hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, mở rộng khu vực kinh tế chính thức. "Hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số và phát triển thương mại điện tử sẽ là một động lực rất quan trọng cho tăng trưởng", Tiến sĩ Lê Đăng Doanh nhấn mạnh.
Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, cho rằng tăng trưởng hai con số chỉ có thể đạt được nếu chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển. Theo ông, các chính sách vi mô cần hướng trực tiếp vào việc giảm chi phí, nâng cao năng suất, mở rộng khả năng tiếp cận dữ liệu và thúc đẩy đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp. "Mỗi chính sách phải trả lời rõ ba câu hỏi: tháo gỡ điểm nghẽn nào, giải phóng nguồn lực nào và hiệu quả được đo lường bằng chỉ tiêu gì", Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi nhấn mạnh. Việc xây dựng thị trường dữ liệu minh bạch, cơ chế sandbox cho công nghệ mới và các nền tảng số dùng chung sẽ tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.
Ba nghịch lý cản trở chuyển hóa công nghệ thành năng suất
Tiến sĩ Hồ Đức Thắng chỉ ra ba nghịch lý lớn đang cản trở quá trình chuyển hóa công nghệ thành năng suất. Thứ nhất, chi phí sử dụng AI ngày càng rẻ nhưng năng lực làm chủ công nghệ vẫn đòi hỏi đầu tư lớn vào hạ tầng dữ liệu và tính toán. Thứ hai, doanh nghiệp sở hữu nhiều dữ liệu nhưng dữ liệu đủ chất lượng để AI khai thác lại hạn chế do chưa được chuẩn hóa và kết nối. Thứ ba, AI có thể hỗ trợ người lao động hiệu quả hơn nhưng cũng đặt ra yêu cầu mới về đào tạo kỹ năng và thiết kế lại mô hình việc làm. Theo ông, lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn tới sẽ thuộc về doanh nghiệp có dữ liệu sạch, tin cậy, có nguồn gốc rõ ràng và được quản trị hiệu quả.
Việc Luật Trí tuệ nhân tạo cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn được ban hành đã hình thành khung pháp lý quan trọng, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận hạ tầng tính toán, dữ liệu dùng chung và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các mô hình mới.
Tập trung nguồn lực cho các dự án tạo hiệu ứng lan tỏa
Chỉ đạo của Thủ tướng yêu cầu phân bổ nguồn lực theo nguyên tắc tập trung, trọng tâm, trọng điểm. Vốn đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ ưu tiên cho các dự án có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa lớn, tác động trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và hiệu quả quản trị nhà nước. Bên cạnh phát triển công nghệ chiến lược, Chính phủ ưu tiên đầu tư xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, nền tảng số dùng chung và hệ thống chuyển đổi số phục vụ chính quyền địa phương.
Các chuyên gia cho rằng, nếu giai đoạn trước tăng trưởng chủ yếu dựa vào mở rộng đầu tư, lao động và khai thác tài nguyên thì giai đoạn tới, tăng trưởng phải đến từ đổi mới sáng tạo, dữ liệu và công nghệ số. Điều đó đòi hỏi sự đồng bộ từ hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đến cải cách môi trường kinh doanh. Chỉ khi chuyển đổi số được triển khai đồng bộ, gắn với đổi mới mô hình quản trị và nâng cao năng suất doanh nghiệp, công nghệ mới thực sự trở thành động lực mới cho tăng trưởng, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và đưa Việt Nam tiến gần hơn tới khát vọng trở thành quốc gia có thu nhập cao trong những thập niên tới.
