Thiết lập cơ chế giám sát và chuẩn vận hành cho thị trường tài sản số Việt Nam
Sáng ngày 25/3/2026, một sự kiện quan trọng đã diễn ra tại Hà Nội khi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) thuộc Bộ Tài chính phối hợp cùng Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) tổ chức buổi đối thoại với chủ đề “Thí điểm Sàn giao dịch tài sản số: Cơ chế giám sát, năng lực vận hành và chuẩn mực đầu tư”. Sự kiện thu hút sự tham dự của hàng trăm đại biểu đến từ các cơ quan quản lý nhà nước bao gồm Bộ Tài chính, Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cùng đại diện các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tài sản mã hóa, công nghệ, ngân hàng, định chế tài chính và cộng đồng nhà đầu tư.
Diễn đàn mở kết nối quản lý và thị trường
Phát biểu khai mạc sự kiện, ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam, nhấn mạnh đây là diễn đàn mở quan trọng để cơ quan quản lý lắng nghe thực tế từ thị trường. Mục tiêu chính là đóng góp vào quá trình hoàn thiện các văn bản dưới luật và hướng dẫn thực thi Luật Công nghiệp Công nghệ số cùng Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa.
Ông Trung chia sẻ: “VBA luôn giữ vững lập trường là cầu nối để lắng nghe và chuyển tải các thông điệp từ nhà đầu tư, các sàn giao dịch quốc tế cũng như các đơn vị phát triển thị trường Web3 đến cơ quan quản lý”. Đồng thời, đối thoại này cũng được xem như một “sân chơi” cho các sàn giao dịch đã nộp đơn xin cấp phép để tìm kiếm khách hàng và đối tác cung cấp dịch vụ, giải pháp.
Thị trường tài sản số Việt Nam hiện được đánh giá có tiềm năng khổng lồ, với quy mô ước tính vượt 200 tỷ USD. Các sàn giao dịch và tổ chức lớn trên thế giới đang rất mong chờ những quyết định, thông tin và bước đi cụ thể từ phía Việt Nam để có thể tham gia vào thị trường đầy hứa hẹn này.
Cảnh báo nguy cơ an ninh và lộ lọt dữ liệu
Tại buổi đối thoại, Đại tá Hoàng Ngọc Bách, Trưởng phòng 4 thuộc Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) của Bộ Công an, đã đưa ra những cảnh báo nghiêm trọng về tình hình tội phạm liên quan đến tài sản mã hóa. Ông cho biết tội phạm đang sử dụng tiền mã hóa như một “nơi ẩn trú an toàn” để rửa tiền và chuyển tiền xuyên biên giới, với diễn biến ngày càng phức tạp.
Sự thiếu hụt về quy định pháp lý hiện nay khiến quá trình điều tra gặp nhiều khó khăn, không chỉ ở giai đoạn truy vết mà ngay cả khi đã tìm ra manh mối cũng rất khó xử lý do các dòng tiền thường chuyển qua các sàn giao dịch nước ngoài. Đại tá Bách nhấn mạnh: “Qua thống kê từ các chuyên án, điểm chung của hầu hết các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản hiện nay là các đối tượng phạm tội đều lợi dụng các sàn giao dịch tiền mã hóa làm công cụ để rửa tiền và tẩu tán tài sản xuyên biên giới”.
Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có thị trường tài sản mã hóa sôi động nhất thế giới. Theo dữ liệu từ Chainalysis, Việt Nam đứng thứ 5 toàn cầu về mức độ sử dụng tài sản mã hóa, với hơn 17 triệu người dùng. Tuy nhiên, phần lớn hoạt động này diễn ra trong “vùng xám pháp lý”, thiếu cơ chế giám sát rõ ràng, tiềm ẩn nhiều nguy cơ về rửa tiền, lừa đảo và thất thu ngân sách.
Thách thức trong quản lý và bảo vệ nhà đầu tư
Đại diện A05 cho biết thêm, quy mô tham gia của người Việt Nam vào thị trường tài sản số ngày càng lớn, với giá trị giao dịch lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, phần lớn các giao dịch này chưa được kiểm soát và gần như chưa đóng góp nguồn thu thuế tương xứng, gây thất thu ngân sách và tạo ra khoảng trống trong công tác quản lý.
Việc thiếu khung pháp lý đầy đủ cũng khiến quyền lợi của nhà đầu tư chưa được bảo vệ đầy đủ. Nhiều đối tượng xấu đã lợi dụng sự thiếu hiểu biết và tính ẩn danh cao của không gian mạng để lập các sàn giao dịch giả mạo, lôi kéo người dân tham gia và chiếm đoạt tài sản. Đáng chú ý, Đại tá Bách cảnh báo: “Khi tham gia các sàn giao dịch nước ngoài, người dân đang đối mặt với nguy cơ lộ lọt dữ liệu cá nhân nghiêm trọng như thông tin căn cước công dân, số điện thoại, tài khoản ngân hàng. Tội phạm mạng thường lợi dụng chính những dữ liệu này để ngụy tạo thông tin, mở tài khoản trực tuyến định danh và thực hiện các hành vi lừa đảo tinh vi”.
Hướng đến thị trường minh bạch và an toàn
Trước tình hình đó, Đại tá Hoàng Ngọc Bách khẳng định việc thiết lập các sàn giao dịch chính thống sẽ giúp giảm thiểu hành vi phạm pháp luật, tăng cường năng lực phòng chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố và đưa Việt Nam ra khỏi Danh sách xám của Tổ chức Chống rửa tiền quốc tế (FATF).
Để xây dựng một thị trường tài sản mã hóa minh bạch và an toàn, cần có sự tham gia tích cực của tất cả các bên liên quan:
- Nhà đầu tư cần trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết để tự bảo vệ mình.
- Các sàn giao dịch cần xây dựng quy trình vận hành minh bạch, kiểm soát chặt chẽ danh tính người dùng, giám sát các giao dịch bất thường và tăng cường phối hợp với cơ quan quản lý.
- Cơ quan quản lý nhà nước cần kiện toàn quy định pháp lý về quản lý giao dịch, chủ động phòng ngừa và xử lý các hành vi lợi dụng tài sản mã hóa để trục lợi bất hợp pháp.
Buổi đối thoại đã thể hiện rõ nhu cầu cấp thiết về việc thiết lập một cơ chế giám sát hiệu quả và chuẩn vận hành cho thị trường tài sản số tại Việt Nam, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và ngăn chặn các hoạt động tội phạm trong không gian số.
