Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia Việt Nam vừa ra quyết định xử phạt Công ty TNHH Xiaomi Việt Nam, một lần nữa đưa thương hiệu công nghệ Trung Quốc vào tâm điểm tranh cãi về pháp lý và quyền riêng tư. Dù số tiền phạt 290 triệu đồng không lớn so với quy mô tài chính của tập đoàn đa quốc gia, sự việc này đã làm tổn hại nghiêm trọng đến hình ảnh thương hiệu vốn được người dùng Việt Nam tin tưởng và định vị là "ngon, bổ, rẻ". Đây cũng là lời cảnh cáo từ cơ quan quản lý đối với xu hướng tiếp thị thiếu minh bạch qua KOLs/KOCs đang tràn lan trên mạng xã hội.
Bê bối trình duyệt Mi Browser và quảng cáo rác
Khởi nghiệp với triết lý giá rẻ, Xiaomi đã vươn mình thành thế lực công nghệ toàn cầu. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng thần tốc đi kèm với hàng loạt vết gợn về tuân thủ pháp luật, bảo mật dữ liệu và khủng hoảng lòng tin. Năm 2020, chuyên gia bảo mật Gabriel Cirlig phát hiện trình duyệt Mi Browser trên Redmi Note 8 âm thầm ghi lại lịch sử duyệt web, từ khóa tìm kiếm, thư mục mở và hành vi vuốt màn hình, ngay cả khi ở chế độ ẩn danh. Dữ liệu được mã hóa sơ sài và gửi về máy chủ ở Singapore và Nga, nhưng đăng ký dưới tên miền công ty tại Bắc Kinh. Chuyên gia Andrew Tierney cũng phát hiện hành vi tương tự trên Mi Browser Pro và Mint Browser với hơn 15 triệu lượt tải trên Google Play Store. Dưới sức ép dư luận, Xiaomi buộc phải phát hành bản cập nhật cho phép tắt thu thập dữ liệu ở chế độ ẩn danh.
Người dùng điện thoại Xiaomi phân khúc bình dân và tầm trung còn bức xúc vì quảng cáo rác xuất hiện trong giao diện hệ điều hành, từ Trình quản lý tệp, Nhạc, Chủ đề đến trình dọn dẹp hệ thống. Nguồn gốc là ứng dụng chạy ngầm "MSA" (MIUI System Ads). Do theo đuổi triết lý phần cứng giá rẻ với biên lợi nhuận thấp, Xiaomi bù đắp doanh thu bằng quảng cáo. Việc tắt quảng cáo đòi hỏi hàng chục bước thủ công phức tạp. Tháng 8/2024, Xiaomi xác nhận không tích hợp nút tắt quảng cáo duy nhất trên MIUI/HyperOS với lý do "chỉ một số ít người dùng có nhu cầu". Nút tắt quảng cáo cá nhân thực chất chỉ chuyển từ quảng cáo được cá nhân hóa sang quảng cáo ngẫu nhiên, không tắt hoàn toàn.
Khủng hoảng chất lượng và niềm tin tại Trung Quốc
Giữa năm 2025, tham vọng xe điện của Xiaomi hứng chịu gáo nước lạnh. Một vụ tai nạn giao thông thảm khốc tại An Huy liên quan đến dòng xe SU7, khi xe đang chạy ở tốc độ 116 km/giờ với hệ thống hỗ trợ lái tự động kích hoạt. Hệ thống phanh khẩn cấp chỉ cảnh báo 2 giây trước khi xe đâm vào rào chắn bê tông và bốc cháy. Cửa xe bị khóa chặt khiến nạn nhân tử vong. Sau đó, Mạng lưới Chất lượng Ô tô Trung Quốc xếp SU7 cuối bảng về chất lượng, ghi nhận khiếu nại lỗi âm thanh và mòn trục bánh xe. Xiaomi còn bị tố quảng cáo gian dối về phiên bản SU7 Ultra, khi nắp capo được quảng cáo là "thiết kế khí động học chuyên dụng" thực chất chỉ là nhựa trang trí. Hơn 300 chủ xe khởi xướng chiến dịch trả xe trên toàn quốc, tố thái độ ngạo mạn của hãng. Một chủ xe thuê luật sư chuẩn bị kiện tập thể đòi bồi thường gấp đôi giá trị xe. CEO Lôi Quân rơi vào suy sụp, hủy nhiều cuộc họp và phải xin lỗi vào ngày 7/5/2025.
Quả đắng tại Ấn Độ: Mất 10 năm lợi nhuận
Ấn Độ từng là niềm tự hào của Xiaomi khi thống trị thị phần điện thoại thông minh từ năm 2017. Tuy nhiên, đây cũng là nơi xảy ra những vấp váp pháp lý đau đớn. Năm 2014, Ericsson kiện Xiaomi vi phạm bằng sáng chế 3G và EDGE, Tòa án Delhi ra lệnh cấm bán, sản xuất và nhập khẩu, sau đó được cứu nguy tạm thời nhờ chip Qualcomm. Tháng 5/2022, Cục Thực thi Pháp luật Ấn Độ đóng băng 55,51 tỷ rupee (680 triệu USD) trong tài khoản Xiaomi Ấn Độ, cáo buộc chuyển ngoại tệ bất hợp pháp dưới danh nghĩa "tiền bản quyền" cho công ty mẹ và các thực thể nước ngoài. Tòa án bác kháng cáo của Xiaomi, và tháng 6/2023, số tiền bị tịch thu vĩnh viễn. Cú đánh này cướp đi gần như toàn bộ lợi nhuận tích lũy ròng 5 tỷ NDT sau một thập kỷ, đẩy Xiaomi vào suy thoái và mất vị thế dẫn đầu vào tay Samsung và OPPO.
Bài học cho doanh nghiệp công nghệ
Từ các vụ kiện bằng sáng chế tại Ấn Độ đến cáo buộc vi phạm quyền riêng tư và bảo vệ người tiêu dùng tại châu Âu và Việt Nam, hành trình của Xiaomi mang lại bài học sâu sắc. Xây dựng đế chế dựa trên chiến lược giá rẻ, tối ưu hóa chi phí bằng cách can thiệp dữ liệu cá nhân để quảng cáo, hay sử dụng KOLs thiếu minh bạch có thể giúp tăng trưởng ngắn hạn. Nhưng khi các quốc gia thắt chặt hàng rào kỹ thuật, luật bảo vệ người tiêu dùng và an ninh mạng, những mô hình kinh doanh thiếu bền vững sẽ bị đào thải hoặc phải trả giá đắt.
