Sự thật về video 'F-15 bị Iran bắn rơi': Tin giả từ game và AI tràn lan mạng xã hội
Trong bối cảnh căng thẳng quân sự leo thang tại Trung Đông, mạng xã hội đang ngập tràn những hình ảnh và video giả mạo, được cắt ghép từ trò chơi điện tử, clip duyệt binh cũ, hoặc tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo (AI). Một trong những thông tin gây chú ý gần đây là video lan truyền về việc tiêm kích F-15 của Mỹ bị Iran bắn rơi, nhưng sự thật hoàn toàn khác.
Video giả mạo thu hút hàng triệu lượt xem
Tài khoản có tên "Iran Army Update" trên mạng xã hội X đã đăng tải một đoạn clip ngắn, cho thấy một máy bay chiến đấu đang bốc cháy dữ dội trên không trung. Kèm theo đó là dòng trạng thái khẳng định rằng tên lửa Iran đã nhắm mục tiêu vào tiêm kích F-15 của Mỹ tại Kuwait. Bài đăng còn nhấn mạnh thêm rằng 3 chiếc F-15 đã bị phá hủy hoàn toàn trong ngày hôm trước là do Iran bắn hạ, không phải bị lưới phòng không đồng minh bắn nhầm như tuyên bố từ phía Mỹ.
Bài viết này nhanh chóng thu hút hơn 10 triệu lượt xem, cùng hàng chục nghìn lượt chia sẻ và bình luận. Nhiều người dùng mạng tỏ ra lo lắng về nguy cơ khi Iran có năng lực bắn hạ máy bay Mỹ, gây hoang mang trong dư luận.
Thông tin bịa đặt và nguồn gốc thực sự
Tuy nhiên, thông tin này hoàn toàn là bịa đặt. Trước đó, Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) thuộc quân đội Mỹ đã thông báo rằng 3 tiêm kích F-15E Strike Eagle đã rơi do "bị hệ thống phòng không Kuwait bắn nhầm" lúc 7h03 sáng ngày 2/3, khi đang hỗ trợ chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng.
Nhà báo Shayan Sardarizadeh, thuộc trung tâm xác thực thông tin của BBC, khẳng định: "Đoạn video này không có thật, nó được lấy từ game quân sự." Đoạn clip trên có thể đã được cắt ra từ một trò chơi điện tử mô phỏng quân sự như Arma 3 và Digital Combat Simulator. Những dấu hiệu chỉ ra là quỹ đạo khi máy bay rơi, cách lửa bùng lên và luồng khói xả ra mang nét của thuật toán máy tính hơn là môi trường thực tế.
Lợi dụng game và AI để tạo tin giả
Hình ảnh từ Arma 3 của hãng Bohemia Interactive từng bị lợi dụng nhiều lần để tạo ra các đoạn video tin giả liên quan đến quân sự do có đồ họa chân thực. Người tạo tin giả chỉ cần thiết lập một kịch bản máy bay bị bắn cháy trong game, sau đó quay màn hình và giảm độ phân giải cho clip trông giống như được quay vội bằng điện thoại.
Ngoài ra, những bài viết khác của tài khoản này cũng được kiểm chứng là giả mạo bằng công nghệ xác định AI hay trùng lặp video từ nhiều năm trước. Ví dụ, clip nhiều người di dời thực chất được lấy từ đoàn người tham gia lễ hội Hellfest tại Pháp, hay một số bài viết khác lấy từ các tài liệu diễn tập từ lâu.
Tình trạng tin giả trầm trọng hơn trong căng thẳng
Tình trạng tin giả càng trở nên tồi tệ hơn khi căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran leo thang. Hàng loạt hình ảnh và video sai lệch đã tràn ngập các nền tảng mạng xã hội. Nhiều tài khoản cố tình chia sẻ lại những bức ảnh cũ, trong khi một số kẻ khác sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo ra hình ảnh giả.
Một ví dụ điển hình là bức ảnh giả mạo về Benjamin Netanyahu, Thủ tướng đương nhiệm của Israel, cho thấy ông đang nằm dưới đống đổ nát sau một cuộc không kích. Tuy nhiên, công cụ Gemini của Google đã phát hiện ra nhãn định danh synthID của bức hình AI, chứng minh nó không có thật.
Cách nhận biết và phòng tránh tin giả
Để nhận biết hình ảnh giả mạo, người dùng cần chú ý đến các yếu tố sau:
- Chuyển động camera: Trong môi trường game, camera thường bắt nét rất mượt mà, khác với thực tế.
- Hiệu ứng lặp lại: Các hiệu ứng như khói và lửa trong game thường lặp lại một khuôn mẫu nhất định.
- Sử dụng công cụ xác minh: Đối với hình ảnh AI, người dùng có thể sử dụng các công cụ tìm kiếm hình ảnh đảo ngược, ứng dụng Google Lens hay TinEye để xác định nguồn gốc bức ảnh.
Hany Farid, giáo sư chuyên về pháp y kỹ thuật số tại Đại học UC Berkeley, cho biết: "Nhiều video do AI tạo ra thường chỉ kéo dài tám giây hoặc ít hơn." Điều này có thể là một dấu hiệu để cảnh giác.
Trong thời đại số hóa, việc lan truyền tin giả không chỉ gây hoang mang mà còn có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Người dùng mạng xã hội cần tỉnh táo và trang bị kiến thức để phân biệt thông tin thật - giả, đặc biệt trong các tình huống nhạy cảm như xung đột quân sự.
