UAV Giá Rẻ Làm Đảo Lộn Chiến Trường, Mỹ Vật Lộn Với Bài Toán Chi Phí
Công nghệ chiến tranh đang trải qua sự biến chuyển chóng mặt trong những năm gần đây. Nếu như trước đây, các cuộc xung đột thường xoay quanh xe tăng và pháo binh, thì ngày nay, chiến trường đã trở thành mặt trận của drone. Những bên yếu thế về xe tăng hay máy bay chiến đấu giờ đây có thể chuyển hướng sang sử dụng UAV giá rẻ để trinh sát và tấn công hiệu quả.
Thế Mạnh Của UAV Và Thách Thức Cho Cường Quốc
Drone cho phép tấn công từ xa, giảm thiểu rủi ro cho binh sĩ, đồng thời vẫn duy trì khả năng gây sát thương đáng kể cho đối thủ. Điều này thể hiện rõ trong bối cảnh hiện tại, khi Mỹ vẫn chỉ tiến hành không chiến tại Iran mà chưa dám triển khai bộ binh lên bờ. Thế mạnh về UAV giá rẻ của Iran khiến việc đưa quân đội bộ binh vào trở nên vô cùng mạo hiểm. Ngay cả hoạt động phòng không tại vùng Vịnh cũng đang bộc lộ sự bất lực trước sự tấn công ồ ạt của drone.
Từ cuối năm 2023, Hải quân Mỹ đã phải chi khoảng 1 tỷ USD để bảo vệ các tàu quân sự ở Biển Đỏ khỏi drone và tên lửa giá rẻ của lực lượng Houthi. Chi phí không chỉ nằm ở việc sản xuất tên lửa đắt đỏ, mà mỗi lần đánh chặn còn đòi hỏi vận hành tàu chiến, nhân lực, hệ thống chỉ huy, kiểm soát, tiếp nhiên liệu và bảo trì phức tạp.
Chênh Lệch Chi Phí Khổng Lồ Giữa Tấn Công Và Phòng Thủ
Các máy bay hiện đại của Mỹ cần đội ngũ vận hành được đào tạo nhiều năm với chi phí khổng lồ. Nếu một máy bay bị bắn hạ, Mỹ không chỉ mất phương tiện đắt giá, mà còn có nguy cơ mất cả phi hành đoàn được đào tạo rất tốn kém. Ngược lại, drone giá rẻ được điều khiển từ xa, nếu bị phá hủy, người điều khiển không thiệt mạng và chi phí thay thế chỉ ở mức vài chục nghìn USD.
Sự thật này đang tạo nên một vấn đề chiến lược nghiêm trọng: chi phí tấn công trong chiến tranh giảm mạnh, trong khi chi phí phòng thủ tăng vọt. Mỹ và đồng minh đôi khi buộc phải dùng tên lửa trị giá hàng triệu USD để bắn hạ những drone giá rẻ được lắp ráp từ linh kiện thương mại dễ kiếm.
Iran Và Chiến Thuật Drone Hàng Loạt
Trên chiến trường, drone Shahed của Iran từ lâu đã thể hiện năng lực khuynh đảo. Đây là drone cảm tử một chiều, bay tới mục tiêu và phát nổ khi va chạm. Iran đã dành nhiều năm sản xuất và cung cấp UAV cho các đồng minh. Kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran ngày 28/2, Tehran đã phóng hàng trăm tên lửa và hơn 1.000 drone Shahed vào Israel cũng như các quốc gia vùng Vịnh là đồng minh của Washington.
Chiến thuật của Iran dựa vào số lượng thay vì độ chính xác: phóng đồng loạt nhiều drone để áp đảo hệ thống phòng không của đối phương. Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), một chiếc drone Shahed chỉ có giá khoảng 20.000 - 50.000 USD. Trong khi đó, giá của một tên lửa đánh chặn Patriot lên tới khoảng 4 triệu USD. Số tiền sản xuất một tên lửa đánh chặn có thể làm ra tới 115 drone cảm tử có giá khoảng 35.000 USD/chiếc.
Nỗ Lực Đuổi Theo Của Mỹ Và Tương Lai Bất Định
Vì vậy, Mỹ đang rất nỗ lực để bắt kịp với cuộc chiến về drone. Washington đã đẩy nhanh việc phát triển drone quân sự, phê duyệt nhanh các hệ thống như dòng LUCAS. Tháng 7/2025, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth ban hành chỉ thị yêu cầu cắt giảm thủ tục, tăng tốc triển khai drone quân sự, đồng thời cảnh báo các đối thủ của Mỹ đang sản xuất hàng triệu UAV mỗi năm.
Mỹ hiện còn phải gấp rút phát triển nhiều công nghệ chống drone như:
- Thiết bị gây nhiễu điện tử
- Drone đánh chặn
- Laser năng lượng cao vận hành tiêu diệt mục tiêu với tốc độ ánh sáng
Những hệ thống này có thể giúp giảm tần suất sử dụng tên lửa đánh chặn đắt tiền, nhưng phần lớn vẫn còn hạn chế về tầm bắn, công suất và khả năng hoạt động trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Các công nghệ này cũng mới được đưa ra thử nghiệm trong thực tế.
Cho đến khi các công nghệ trở nên hoàn thiện và được triển khai rộng rãi, quân đội Mỹ vẫn phải dựa vào tên lửa phòng không truyền thống để bảo vệ tàu chiến, căn cứ quân sự và lãnh thổ. Thách thức đối với Mỹ và đồng minh là liệu công nghệ chống drone có thể phát triển đủ nhanh và đủ rẻ để theo kịp tốc độ phát triển của drone tấn công hay không, hay việc phòng thủ sẽ tiếp tục phụ thuộc vào những hệ thống đánh chặn đắt đỏ, tựa như "dùng dao mổ trâu để giết gà".
