Camera giám sát tích hợp trí tuệ nhân tạo và khóa cửa thông minh đang trở thành trang bị phổ biến trong nhiều gia đình, nhưng bên cạnh tiện ích, chúng tiềm ẩn những rủi ro nghiêm trọng về quyền riêng tư và an toàn vật lý. Một gia đình tại khu đô thị cao cấp từng chứng kiến toàn bộ hình ảnh sinh hoạt cá nhân bị phát tán qua Telegram chỉ vài tháng sau khi lắp hệ thống camera AI. Câu chuyện này phản ánh thực tế: sự chủ quan của người dùng đang tiếp tay cho tội phạm mạng. Doanh thu thị trường nhà thông minh tại Việt Nam dự kiến đạt hàng trăm triệu USD, kéo theo nguy cơ tấn công gia tăng. Báo cáo từ Kaspersky ghi nhận hơn 1,5 tỷ cuộc tấn công nhắm vào thiết bị IoT trong nửa đầu năm, trong đó camera và thiết bị điều khiển cửa chiếm tỷ trọng lớn.
Camera AI: Lỗ hổng từ mật khẩu mặc định đến lưu trữ đám mây
Nhiều camera giá rẻ vẫn dùng mật khẩu mặc định như "admin123" hoặc "123456", cho phép tin tặc dễ dàng chiếm quyền điều khiển bằng phần mềm dò quét cổng mạng. Kẻ xấu có thể theo dõi lịch trình sinh hoạt để lên kế hoạch trộm cắp. Nguy hiểm hơn, hacker nhắm vào hệ thống lưu trữ đám mây của các hãng kém uy tín, nơi dữ liệu video không được mã hóa đầu cuối. Ngay cả khi mạng gia đình an toàn, dữ liệu vẫn có thể bị nhân viên của chính hãng sản xuất xâm phạm. Ví dụ, nhân viên một hãng chuông cửa camera nổi tiếng thế giới từng bị phát hiện tự ý chia sẻ video khách hàng. Tranh cãi cũng nổ ra khi máy hút bụi thông minh thu thập hình ảnh không gian sống để huấn luyện AI, khiến ranh giới giữa trải nghiệm người dùng và xâm phạm đời tư trở nên mờ nhạt.
Khóa thông minh: Dễ bị vô hiệu hóa và nguy cơ mắc kẹt khi hỏa hoạn
Khóa cửa thông minh dễ bị tấn công bằng thiết bị phát xung điện từ như "hộp đen thần bí" hay cuộn dây Tesla. Khi đặt gần bảng mạch, xung điện từ cường độ cao làm nhiễu loạn, khiến khóa tự động nhả chốt trong chưa đầy ba giây. Các hãng lớn đã cập nhật phần cứng che chắn, nhưng khóa giá rẻ và hàng giả mạo vẫn mang tử huyệt này. Ngoài ra, sao chép tín hiệu RFID, nhái vân tay bằng silicon hay khai thác lỗi phần mềm cũng ngày càng tinh vi. Trong tình huống khẩn cấp như hỏa hoạn, nhiệt độ cao có thể làm biến dạng bảng mạch, khiến hệ thống nhận diện khuôn mặt hay vân tay tê liệt. Cánh cửa trở thành bức tường chết chóc nếu gia chủ không có chìa khóa cơ hoặc thiết bị đã loại bỏ lẫy gạt thủ công.
Đánh đổi sinh trắc học: Hệ quả vĩnh viễn
Người dùng thường bấm "Đồng ý" với điều khoản sử dụng mà không biết dữ liệu khuôn mặt, võng mạc hay dấu vân tay sẽ được lưu trữ ra sao. Khác với mật khẩu số, dữ liệu sinh trắc học là duy nhất và không thể thay đổi. Một khi bị đánh cắp khỏi máy chủ đám mây, tội phạm mạng có thể sử dụng Deepfake và AI tạo sinh để tổng hợp video giả mạo nhằm lừa đảo tài chính hoặc qua mặt hệ thống định danh điện tử (eKYC) để vay vốn, rút tiền. Dữ liệu này thường được đồng bộ và lưu trữ vĩnh viễn trên máy chủ nước ngoài, nằm ngoài tầm kiểm soát của cơ quan chức năng trong nước.
Làm chủ công nghệ: Kết hợp an ninh truyền thống và hiện đại
Để giảm rủi ro, gia chủ cần duy trì các lớp chốt cơ học bên trong, sử dụng ổ khóa cơ dự phòng chất lượng cao cho cửa phụ. Mọi thành viên phải được hướng dẫn thao tác mở chốt bằng tay trong bóng tối để sẵn sàng cho sự cố cháy nổ. Ở cấp độ kỹ thuật, cần thay đổi mật khẩu mặc định bằng chuỗi ký tự phức tạp, kích hoạt xác thực hai yếu tố và cấu hình mạng Wi-Fi riêng cho thiết bị IoT trên router, tách biệt với mạng nội bộ. Thường xuyên cập nhật firmware để vá lỗ hổng bảo mật. Sử dụng vật che chắn ống kính camera ở khu vực riêng tư khi có mặt ở nhà. Công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ; sự bình yên thực sự đến từ việc thấu hiểu rủi ro và làm chủ thiết bị. Giữ lại một chút hoài nghi và cẩn trọng truyền thống chính là lớp áo giáp vững chắc nhất.
