Sau khi đăng quang Đại sứ Hoa hậu Trăng Khuyết Việt Nam, một danh hiệu hoa hậu chuyên biệt mang sứ mệnh xã hội vào cuối năm 2025, tôi đã có chuỗi hoạt động cá nhân trao học bổng và truyền cảm hứng sống cho các em học sinh tại Trường THCS Lê Văn Tám, Trường THPT Tuy Phong, Trường THCS Phong Phú thuộc địa bàn hai huyện Tuy Phong và Liên Hương, tỉnh Lâm Đồng. Nhiều học sinh sử dụng mạng xã hội vào lúc khuya, khung giờ đáng ra cần nghỉ ngơi.
Gia nhập TikTok và phát hiện thực trạng đáng báo động
Phải thú thật là sau đăng quang, tôi mới thật sự gia nhập mạng xã hội TikTok để tiếp cận thêm tệp người hâm mộ trẻ nhằm lan tỏa những thông điệp nhân văn sau cuộc thi. Sau hai buổi giao lưu trao học bổng đầu tiên tại hai trường THCS, khi tôi vừa đưa nội dung hình ảnh lên kênh TikTok của mình thì số người theo dõi tăng lên chóng mặt. Các video đạt tới vài ngàn và vài chục lượt tương tác từ các em học sinh. Vào khung giờ từ 12 giờ đêm đến 4 giờ sáng, tôi liên tục thấy các em THCS nhắn tin hoặc tương tác nội dung. Tôi tự hỏi: "Khung giờ đó, đáng lẽ phải là khoảng thời gian học sinh nghỉ ngơi, cha mẹ nghiêm cấm con cái sử dụng điện thoại chứ?"
Thực tế, đây là khung giờ đầy các nội dung cám dỗ trên không gian mạng, ngay cả người trưởng thành còn bị lôi kéo thì huống gì trẻ con rất tò mò khám phá. Bên cạnh đó, đây cũng là khung giờ hoạt động của nhóm tội phạm kỹ thuật số với những tin nhắn làm quen gạ gẫm dụ dỗ, nội dung clip bậy bạ và cả những trận game có nội dung bạo lực. Tất cả đều trở thành "miếng mồi ngon" cho nhóm tội phạm trên không gian mạng. Đó cũng là lý do khiến các vụ bắt cóc online hay thậm chí tự sát online ngày một gia tăng.
Nguy cơ tự sát online và tác động của AI
Tự sát online có nguy cơ trở thành một hiện tượng xã hội đáng báo động trong thời gian tới khi con người ngày càng "nhốt mình" trong không gian mạng, nhất là người trẻ đang phụ thuộc quá nhiều vào trí tuệ nhân tạo (AI).
Còn nhớ nhiều năm trước, khi AI chưa được phổ cập như hiện nay, tôi đã liên hệ với Bệnh viện Tâm thần TW 2 để tìm hiểu về những người trẻ bị trầm cảm. Suốt mấy ngày quan sát, điều làm tôi hốt hoảng hơn cả là khi nhìn thấy các vị phụ huynh dẫn con nhỏ đi khám và điều trị rối loạn tâm thần. Nguyên nhân được xác định là do nghiện game quá nhiều, dẫn tới các hội chứng rối loạn tâm lý hành vi. Những em bé mới chỉ ở cấp tiểu học, THCS và thậm chí có cả những em chưa vào lớp 1 cũng bị hội chứng tâm lý do sử dụng điện thoại lên mạng xã hội quá nhiều.
Giải pháp bảo vệ trẻ em trên không gian mạng
Sau buổi giao lưu với học sinh Trường THPT Tuy Phong, tôi có một buổi trò chuyện riêng với vài em trong CLB Dự án - Học bổng Kỹ năng sống "I Believe In Me". Tại đây, tôi đặt ra câu hỏi và trao đổi với các em về kỹ năng cần trang bị để bảo vệ bản thân trên không gian mạng.
Để bảo vệ trẻ em trên không gian mạng, hàng loạt quốc gia Đông Nam Á như Indonesia, Malaysia, Singapore và Philippines đã bắt đầu triển khai hoặc chuẩn bị các biện pháp siết chặt việc trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. Hy vọng sắp tới Việt Nam sẽ áp dụng chính sách này.
Ngoài ra, ngành giáo dục nên triển khai thêm môn học kỹ năng sử dụng mạng xã hội ngay từ lớp 1, vì hiện nay nhiều học sinh đã sử dụng mạng xã hội từ những năm đầu tiểu học. Bên cạnh đó, các thương hiệu sản xuất điện thoại nên nghiên cứu và tung ra các sản phẩm chỉ dành riêng cho trẻ dưới 16 tuổi để phụ huynh dễ dàng kiểm soát con mình khi không có cha mẹ bên cạnh. Và chính người lớn cũng cần trang bị kỹ năng kiểm soát, bảo vệ mình trên không gian mạng xã hội.
