Một cuộc khảo sát mới đây do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) thực hiện đã chỉ ra rằng, hơn 20% các cơ quan và doanh nghiệp tại Việt Nam chưa có nhân sự chuyên trách về an ninh mạng. Đáng chú ý, hơn 35% đơn vị không có đủ nhân sự đáp ứng nhu cầu thực tế. Đây được xem là một "lỗ hổng" nghiêm trọng trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn quốc.
Nhu cầu nhân lực an ninh mạng đang "khát" trầm trọng
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tấn Trần Minh Khang, Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường Đại học Công nghệ thông tin (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), nhận định rằng nhu cầu nhân lực an ninh mạng tại Việt Nam nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng không chỉ đơn thuần là "thiếu" mà đang ở mức "khát" trầm trọng, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao. Bên cạnh bài toán nhân sự, vấn đề tài chính dành cho an ninh mạng cũng bộc lộ nhiều bất cập. Mặc dù nhận thức của các tổ chức, doanh nghiệp về tầm quan trọng của an ninh mạng đã có những chuyển biến tích cực và mức đầu tư đang dần được cải thiện, nhưng ngân sách dành cho lĩnh vực này nhìn chung vẫn còn khá "khiêm tốn".
Trên thực tế, chi tiêu cho an ninh mạng chưa tương xứng với quy mô hoạt động, mức độ tinh vi của các cuộc tấn công cũng như thiệt hại ngày càng nghiêm trọng mà rủi ro an ninh mạng có thể gây ra trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. An ninh mạng là một lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn sâu, khả năng thực chiến cao và sự cập nhật liên tục trước những công nghệ và phương thức tấn công ngày càng tinh vi.
Khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tấn Trần Minh Khang cho rằng khoảng cách lớn nhất giữa yêu cầu thực tiễn và năng lực đào tạo hiện nay nằm ở tính thực chiến, khả năng làm chủ công nghệ mới và năng lực xử lý sự cố trong môi trường thực tế. Trong khi đó, chương trình đào tạo vẫn còn nặng về lý thuyết, hạ tầng phòng thí nghiệm, hệ thống mô phỏng và môi trường diễn tập an ninh mạng còn thiếu, chưa theo kịp thực tiễn. Điều này khiến người học ít có cơ hội va chạm với các kịch bản tấn công phức tạp. Hệ quả là nhiều sinh viên dù nắm vững kiến thức nền tảng, nhưng khi bước vào môi trường làm việc thực tế lại phải mất thêm thời gian dài để tái đào tạo và thích nghi.
Tác động của AI và tương lai nhân lực an ninh mạng
Theo các chuyên gia, trong khoảng 9-10 năm tới, thậm chí xa hơn, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp và tổ chức trong việc tối ưu vận hành và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, AI cũng tạo điều kiện cho tội phạm mạng khai thác với quy mô và mức độ tinh vi ngày càng cao. Các hình thức tấn công như mã độc được tạo sinh từ AI, lừa đảo phishing cá nhân hóa, giả mạo danh tính, deepfake hay tự động hóa tấn công sẽ gia tăng đáng kể, kéo theo những rủi ro an ninh mạng phức tạp hơn.
Trong bối cảnh đó, nhu cầu nhân lực an ninh mạng sẽ tiếp tục gia tăng mạnh mẽ, nhất là về chất lượng, bởi an toàn thông tin luôn là yêu cầu thiết yếu khi các hệ thống số ngày càng mở rộng và phức tạp.
Nỗ lực đào tạo từ các trường đại học
Trường Đại học Công nghệ thông tin là một trong 8 cơ sở trọng điểm đào tạo về an toàn, an ninh thông tin. Nhà trường xác định đây là một trong những ngành đào tạo trọng tâm với 3 hoạt động chính: đào tạo tiên tiến, nghiên cứu chuyên sâu và chuyển giao công nghệ. Trong lĩnh vực an toàn, an ninh thông tin, nhà trường đào tạo chương trình bậc đại học và sau đại học. Trong 5 năm gần đây, sinh viên của trường đã tham dự và có 35 lần nằm trong top 3 các cuộc thi chuyên sâu về an toàn thông tin được tổ chức trong nước và quốc tế, trong đó có 19 lần đoạt giải nhất.
Ngoài ra, nhằm trang bị cho sinh viên các kiến thức chuyên sâu, hình thành lực lượng có năng lực nghiên cứu và phát triển các sản phẩm chủ lực, sinh viên ngành an toàn thông tin của trường được khuyến khích tham gia các nhóm nghiên cứu khoa học cùng giảng viên. Trong 5 năm gần đây, sinh viên đã tham gia công bố gần 200 công trình khoa học trong lĩnh vực an toàn thông tin, trong đó có hơn 30 công trình đăng trên các tạp chí ISI.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Minh Triết, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), nhấn mạnh rằng một trong những thách thức lớn của vấn đề bảo đảm an ninh mạng tại Việt Nam là nguồn nhân lực. Do đó, cần đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực cao, các chuyên gia và những người có khả năng vận hành toàn thời gian để giám sát các hệ thống, từ đó có giải pháp phát hiện kịp thời và ứng cứu phù hợp đối với các mối đe dọa trong lĩnh vực này.
