Cảnh giác lừa đảo đầu năm: Từ bói toán online đến deepfake và bắt cóc công nghệ cao
Những ngày đầu năm mới, khi mọi người đều mong muốn một khởi đầu hanh thông, nhu cầu xem vận hạn và giải xui trên mạng xã hội lại bùng nổ mạnh mẽ. Chỉ với vài phút lướt Facebook, Zalo hay các hội nhóm trực tuyến, người dùng dễ dàng bắt gặp những lời mời gọi hấp dẫn như 'thầy hữu duyên xem giúp', kèm theo mức giá cụ thể như 25 nghìn đồng cho 3 câu hỏi hoặc 70 nghìn đồng hỏi không giới hạn. Sự tiện lợi và chi phí thấp khiến nhiều người nghĩ rằng họ chỉ bỏ ra một khoản nhỏ để đổi lấy sự an tâm. Tuy nhiên, không ít trường hợp đã phải trả giá đắt bằng tiền bạc, thời gian và cả sự bình yên trong tâm trí.
Gieo nỗi sợ hãi để bán 'giải pháp'
Điểm chung của các hình thức xem bói online là đánh trúng tâm lý lo lắng của rất nhiều người về năm xung, tháng hạn. Ban đầu, những lời nhận xét chỉ mang tính chung chung, dễ áp vào bất kỳ ai. Nhưng rất nhanh sau đó, những cảnh báo nặng nề xuất hiện: 'vận hạn lớn', 'có tai ương', 'ảnh hưởng đến gia đạo', 'phải làm lễ hóa giải ngay'. Trong một thử nghiệm, phóng viên đã gửi ảnh hai bàn tay của cùng một người nhưng giới thiệu là của hai người yêu nhau, nhờ xem có thể tiến tới hôn nhân hay không. Câu trả lời gần như đến tức thì: nếu kết hôn sẽ gặp vận hạn nặng, buộc phải làm lễ giải hạn. Kịch bản quen thuộc này được lặp lại liên tục - gieo nỗi lo trước, rồi đưa ra 'lối thoát' có tính phí sau.
Khi nỗi sợ hãi đã được kích hoạt, nhiều người sẵn sàng chuyển thêm tiền để 'giải hạn', 'cắt duyên âm', 'trấn trạch', dù không có bất kỳ cơ sở nào. Từ vài chục nghìn đồng ban đầu, số tiền có thể đội lên hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu đồng. Điểm chung của các hình thức xem bói online là đánh trúng tâm lý lo lắng đầu năm, khiến nạn nhân dễ dàng sa vào bẫy.
Deepfake và thủ đoạn công nghệ cao
Không dừng lại ở chiêu trò tâm linh, tội phạm mạng còn tận dụng công nghệ để tạo vỏ bọc tinh vi hơn. Theo thông tin đăng tải trên Euronews, dẫn báo cáo của Surfshark, các vụ lừa đảo sử dụng công nghệ deepfake đã chiếm đoạt khoảng 1,1 tỷ USD trên toàn cầu trong năm 2025, cao gấp ba lần so với năm trước. Hơn 80% thiệt hại xảy ra trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, WhatsApp và Telegram. Video và ghi âm giả mạo người nổi tiếng, chuyên gia tài chính, thậm chí cán bộ cơ quan Nhà nước được dựng lên tinh vi để quảng bá đầu tư gian lận hoặc thực hiện lừa đảo tình cảm. Công nghệ càng hiện đại, thủ đoạn càng khó nhận diện, nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn là tiền và sự cả tin của nạn nhân.
'Cám ngon' và sự tỉnh táo của người dân
Tại Việt Nam, công tác phòng, chống lừa đảo đang ghi nhận những chuyển biến tích cực. Khảo sát An ninh mạng năm 2025 với hơn 60.000 người dùng cho thấy khoảng 0,18% từng là nạn nhân lừa đảo trực tuyến, giảm đáng kể so với mức 0,45% của năm 2024. Đây là lần đầu tiên số nạn nhân giảm sau nhiều năm liên tiếp gia tăng. Kết quả này có được nhờ sự vào cuộc đồng bộ của lực lượng chức năng, đặc biệt là công an cơ sở với phương châm 'đi từng ngõ, gõ từng nhà', trực tiếp tuyên truyền để người dân nhận diện thủ đoạn lừa đảo. Với người cao tuổi - nhóm thường bị nhắm đến - việc tuyên truyền trực tiếp càng phát huy hiệu quả.
Chị Lê Thị Thu Hương, chủ hộ kinh doanh tại Mai Sơn (Sơn La), từng nhận cuộc gọi từ người tự xưng là quân nhân đặt mua số lượng lớn hàng hóa cho doanh trại, với mức chênh lệch lợi nhuận hấp dẫn. Khi đối tượng yêu cầu đặt cọc 10% giá trị đơn hàng và cung cấp địa chỉ cửa hàng không có thật, chị lập tức kiểm tra thông tin. Sự bình tĩnh và kinh nghiệm đã giúp chị tránh được thiệt hại. Theo Trung tá Lê Phúc Hải, Phó Trưởng Công an xã Mai Sơn, sự phối hợp giữa công an và các tổ chức tín dụng có vai trò đặc biệt quan trọng. Khi phát hiện người dân có biểu hiện rút hoặc chuyển tiền bất thường, ngân hàng cần trao đổi ngay với công an để kịp thời tư vấn, cảnh báo, ngăn chặn thiệt hại.
'Bắt cóc online': Khống chế bằng áp lực tâm lý
Khi các kịch bản giả danh công an, ngân hàng dần bị vạch trần, tội phạm mạng tiếp tục biến tướng. Năm 2025, thủ đoạn 'bắt cóc online' xuất hiện, chủ yếu nhắm vào học sinh, sinh viên. Một phụ huynh tại Nghệ An cho biết, con chị nhận cuộc gọi từ người tự xưng là shipper, sau đó bị cáo buộc liên quan đến vi phạm pháp luật. 'Lúc đầu gọi Zalo, rồi cho vào nhóm chat có mấy người mặc sắc phục. Họ bắt cháu để máy 24/24, ép xoay tiền để chứng minh,' chị kể. Các đối tượng yêu cầu chuẩn bị 90 triệu đồng và liên tục gọi video để tạo áp lực, cô lập nạn nhân khỏi gia đình. Nhận thấy dấu hiệu bất thường, gia đình đã trình báo công an. Chỉ trong vài giờ, lực lượng chức năng xác định không hề có vụ bắt giữ nào; nạn nhân chỉ bị thao túng tâm lý từ xa.
Trung tá Đặng Văn Cường, Trưởng Công an phường Vinh Hưng (Nghệ An), cho biết, nhiều vụ việc đã được phát hiện kịp thời nhờ tin báo của người dân. Sau khi được giải thích, nạn nhân mới nhận ra mình bị lừa. Sau Tết Nguyên đán, học sinh quay lại trường, vẫn còn tiền mừng tuổi và nhiều hoạt động giao lưu đầu năm. Đây cũng là thời điểm các đối tượng dễ lợi dụng. Một cuộc gọi bất ngờ, một đường link lạ, một yêu cầu chuyển tiền gấp… đều có thể là mắt xích trong một kịch bản lừa đảo được dàn dựng kỹ lưỡng.
Từ xem vận hạn online đến deepfake và 'bắt cóc online', điểm chung vẫn là khai thác nỗi sợ và sự thiếu thông tin. Khi người dân được trang bị kiến thức, giữ được sự bình tĩnh và chủ động xác minh qua kênh chính thống, những chiêu trò tinh vi đến đâu cũng sẽ dần bị vô hiệu hóa. Bình an đầu năm không đến từ những lời phán trên mạng, mà bắt đầu từ sự tỉnh táo của mỗi người khi tham gia không gian số. Theo Nhật Nam.
