Sau gần 5 tháng áp dụng, quy định cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội (MXH) tại Australia đã ghi nhận những kết quả bước đầu. Tính đến giữa tháng 1, các nền tảng cho biết đã gỡ bỏ, vô hiệu hóa hoặc hạn chế hơn 4,7 triệu tài khoản. Nhiều phụ huynh bày tỏ sự ủng hộ đối với quy định này. Tuy nhiên, việc xóa tài khoản không đồng nghĩa với việc tuân thủ luật hoàn toàn. Khảo sát từ Molly Rose Foundation cho thấy hơn 60% trẻ em từng có tài khoản trước lệnh cấm vẫn duy trì quyền truy cập ít nhất một nền tảng. Dù có quy định rõ ràng, không ít trẻ em vẫn tìm cách vượt qua rào cản kỹ thuật, bao gồm sử dụng VPN để che giấu vị trí hoặc nhờ anh chị xác minh tài khoản.
Hiệu quả vẫn còn phải xem xét
Theo Tech Policy Press, công nghệ xác minh độ tuổi hiện nay bộc lộ một số điểm yếu, bao gồm độ chính xác, đặc biệt ở ngưỡng 16 tuổi. Nhiều người khai báo dưới 16 tuổi nhưng vẫn được yêu cầu xác minh thêm, vô tình giúp họ truy cập nền tảng. Một số trẻ dưới 16 tuổi khác lại chưa được yêu cầu xác minh tuổi. Nhìn chung, việc triển khai hệ thống kiểm tra tuổi diện rộng còn chậm chạp. Sự chậm trễ này làm giảm tầm ảnh hưởng thực tế của nền tảng. Ủy ban An toàn Điện tử (eSafety) tại Australia cũng ghi nhận thực tế kém hiệu quả từ một số nền tảng, khiến chính phủ Australia phải vào cuộc điều tra do nghi ngờ không hợp tác.
Báo cáo từ eSafety cho thấy những khiếu nại liên quan đến bắt nạt, lạm dụng hình ảnh trẻ em trên mạng chưa có dấu hiệu giảm rõ rệt. Trên thực tế, The Spectator cho biết nhiều chuyên gia, nhà phân tích đã dự đoán trước về khả năng quy định chưa đạt được hiệu quả ngay. Hiện nay, các MXH vẫn chứa nhiều thông tin sai lệch, lừa đảo và nội dung độc hại. Hệ thống thuật toán gây nghiện và quảng cáo dựa trên hành vi luôn tồn tại. Việc giới hạn độ tuổi chưa thể giải quyết những vấn đề cốt lõi này. Áp dụng hệ thống xác minh độ tuổi thậm chí mang đến rủi ro mới về quyền riêng tư. Các nhóm như Tổ chức Bảo vệ Quyền trẻ em Australia đã phản đối lệnh cấm, cho rằng các nền tảng sẽ không mặn mà triển khai biện pháp bảo vệ an toàn cho trẻ em bởi về lý thuyết, họ không còn quyền truy cập MXH. Theo Fortune, thu thập thông tin nhạy cảm có thể dẫn đến rủi ro dữ liệu nếu không giám sát chặt chẽ. Tổ chức phi lợi nhuận Digital Industry Group Inc. tại Australia lập luận rằng lệnh cấm sẽ vô tình đẩy trẻ em vào những không gian không được kiểm soát và nguy hiểm hơn trên mạng.
Các nước tiếp cận đến đâu
Nhiều quốc gia đang theo dõi mô hình quản lý của Australia. Vương quốc Anh, Indonesia, Áo, Pháp, Tây Ban Nha, Hy Lạp và nhiều bang tại Mỹ đang cân nhắc các quy định pháp lý tương tự. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế ở Australia đặt ra nhiều nghi vấn cho giới lập pháp. Andy Burrows, CEO Molly Rose Foundation, nhận định: "Những kết quả này làm dấy lên câu hỏi lớn về tính hiệu quả của lệnh cấm MXH tại Australia". Theo Tech Policy Press, Indonesia đã ban hành quy định mới vào cuối tháng 3, quy trách nhiệm pháp lý trực tiếp cho các nền tảng thay vì trẻ em hay phụ huynh. Chính phủ Indonesia phản ứng nhanh chóng: vài ngày sau khi luật có hiệu lực, Jakarta đã triệu tập quan chức Meta và Google, cảnh báo trừng phạt với cáo buộc không chấp hành luật. Tốc độ phản ứng này trái ngược với quy trình thu thập bằng chứng bài bản hơn tại Australia, dù vẫn cần thời gian đánh giá tính hiệu quả của lập trường quyết đoán hơn từ chính phủ Indonesia.
Tại Áo, các đề xuất dự kiến tập trung vào trẻ em dưới 14 tuổi, giúp giảm bớt thách thức trong việc xác minh tuổi so với thanh thiếu niên lớn hơn. Ủy ban châu Âu đang xem xét hợp nhất các lệnh cấm nhằm đảm bảo áp dụng thống nhất cho toàn bộ Liên minh châu Âu. Trong khi đó, Vương quốc Anh đang thử nghiệm giới hạn thời gian sử dụng và áp dụng giờ giới nghiêm ban đêm. Malaysia đặt mục tiêu thực thi quy định xác minh độ tuổi vào tháng 6, với quy trình kiểm tra qua giấy tờ tùy thân đang được hoàn thiện. Brazil cũng vừa đưa luật an toàn trẻ em vào áp dụng. Tại Ấn Độ, các đề xuất xác minh độ tuổi cấp quốc gia đang được thảo luận, nhưng các tổ chức dân sự bày tỏ lo ngại về nguy cơ giám sát người dân.
Bài học về tâm lý trẻ em
Theo Fortune, lệnh cấm được đưa ra dựa trên các nghiên cứu về tác động của MXH với trẻ em dù còn khá phức tạp. Nghiên cứu năm 2022 cho thấy gần một nửa thanh thiếu niên thừa nhận MXH khiến họ cảm thấy xấu hổ hơn về ngoại hình. Hồi tháng 3, bồi thẩm đoàn bang New Mexico (Mỹ) phán quyết YouTube và Meta phải chịu trách nhiệm vì tạo ra các nền tảng và tính năng gây nghiện, ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần trẻ em. Cả hai nền tảng dự định kháng cáo. Các nền tảng hiện hoạt động chủ yếu dựa trên mô hình quảng cáo hành vi và nguồn cấp dữ liệu do thuật toán điều khiển. Viết trên The Guardian, tác giả Samantha Floreani đánh giá việc giới hạn độ tuổi không thể giải quyết gốc rễ của nội dung độc hại hay lừa đảo trên mạng. "Tất cả chúng ta đang sống trên hệ sinh thái thông tin được thương mại hóa cao độ, trong khi thuật toán phóng đại thông tin sai lệch, lừa đảo, nội dung độc hại và AI rác. Trẻ em đặc biệt dễ bị tổn thương bởi những vấn đề này. Tuy nhiên trên thực tế, chúng cũng ảnh hưởng đến mọi người, kể cả khi bạn hoàn toàn không sử dụng Facebook hay Instagram", Floreani nhấn mạnh.
Về mặt tích cực, nền tảng trực tuyến cũng giúp thanh thiếu niên tìm thấy sự kết nối xã hội và tạo không gian khám phá bản thân. Jacqueline Nesi, giáo sư tâm thần học và hành vi con người tại Đại học Brown (Mỹ), cho rằng bức tranh tổng thể về việc sử dụng MXH của thanh thiếu niên khá phức tạp. "Ví dụ, nghiên cứu chỉ ra rằng nền tảng trực tuyến tạo ra cảm giác thuộc về cộng đồng cho thanh thiếu niên LGBT+ và tạo ra không gian khám phá bản thân cho những người khác. Tuy nhiên, các ứng dụng cũng có thể khiến trẻ em dễ bị tiếp cận và dụ dỗ", bà Nesi cho biết. Do đó, chuyên gia cho rằng thay vì cấm một cách cứng nhắc, nhà chức trách cần thiết kế các biện pháp can thiệp nhằm đáp ứng nhu cầu giao tiếp, tự chủ và độc lập của thanh thiếu niên ở đời thực. "Chính sách không hẳn sai lầm, chỉ là cách thực thi hiện nay không hiệu quả", bà Nesi chia sẻ với Fortune. Giáo sư cho rằng nhà lập pháp cần xem xét lý do trẻ em truy cập MXH ngay từ đầu, tập trung yêu cầu nền tảng đảm bảo nghĩa vụ chăm sóc trẻ em trên môi trường số, mang đến giá trị thực tiễn cao hơn so với áp dụng lệnh cấm toàn diện trên quy mô lớn.
