AI Tái Định Hình An Ninh Mạng: Thách Thức Và Chiến Lược Tại Việt Nam
Ngày 7/4, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) đã tổ chức hội thảo chuyên đề “Bảo mật trong kỷ nguyên AI - Chiến lược hình thành tương lai số”. Sự kiện này tạo diễn đàn trao đổi giữa cơ quan quản lý, chuyên gia an ninh mạng, tổ chức nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp, nhằm ứng phó với những thách thức chưa từng có do trí tuệ nhân tạo (AI) mang lại.
AI Thay Đổi Căn Bản Mối Đe Dọa Mạng
Trong bối cảnh AI đang thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu, vấn đề an toàn không gian mạng đặt ra những thách thức phức tạp. AI không chỉ thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tối ưu hóa vận hành, mà còn vô tình tạo ra những kẽ hở bảo mật mới khi hệ thống dữ liệu ngày càng kết nối và phức tạp hơn.
Phát biểu tại hội thảo, Đại tá, TS Nguyễn Hồng Quân – Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), nhận định: “AI đang làm thay đổi căn bản phương thức và bản chất của các mối đe doạ trên không gian mạng. Nếu như trước đây, tội phạm mạng chủ yếu dựa vào kỹ năng và công cụ truyền thống, thì ngày nay, với sự hỗ trợ của AI, chúng đã có khả năng tự động hóa các cuộc tấn công với quy mô lớn và mức độ tinh vi chưa từng có.”
Theo đó, các hình thức lừa đảo được cá nhân hóa, sản phẩm giả mạo bằng công nghệ deepfake ngày càng khó nhận diện, và mã độc có thể tự thích nghi để né tránh hệ thống phòng thủ. Tội phạm mạng đang chuyển từ hoạt động đơn lẻ sang mô hình tổ chức chuyên nghiệp, có tính hệ thống và mang tính “công nghiệp hóa”, với AI giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị và mở rộng phạm vi tấn công.
Thực Tiễn Tại Việt Nam Và Thách Thức Chiến Lược
Tại Việt Nam, những xu hướng này không còn là nguy cơ tiềm ẩn mà đã hiện hữu rõ ràng. Đại tá Nguyễn Hồng Quân cho biết: “Chúng ta đã ghi nhận nhiều vụ việc lừa đảo sử dụng tin nhắn giả mạo thương hiệu ngân hàng, các ứng dụng giả mạo nhằm chiếm đoạt tài sản, hay các cuộc gọi sử dụng công nghệ giả giọng, giả hình ảnh để tạo lòng tin và yêu cầu chuyển tiền.” Đặc biệt, các đối tượng còn giả danh cơ quan chức năng, sử dụng kịch bản tinh vi và khai thác thông tin cá nhân bị lộ lọt để gây sức ép tâm lý.
Ở góc độ bảo đảm an ninh quốc gia, AI đặt ra nhiều thách thức chiến lược, bao gồm bảo vệ chủ quyền dữ liệu, phụ thuộc vào nền tảng và công nghệ nước ngoài, cũng như yêu cầu bảo vệ chính các hệ thống AI – vốn đang trở thành mục tiêu tấn công mới. Những thách thức này không chỉ mang tính kỹ thuật, mà còn liên quan chặt chẽ đến thể chế, chính sách và năng lực tự chủ của mỗi quốc gia.
Đại tá Nguyễn Hồng Quân nhấn mạnh: “AI không chỉ là công cụ, mà đang trở thành một yếu tố định hình lại không gian an ninh mạng và an ninh quốc gia. Việc chủ động nắm bắt, làm chủ và bảo đảm an toàn cho các công nghệ AI sẽ là yếu tố quyết định đối với sự phát triển bền vững và an toàn của mỗi quốc gia trong tương lai.”
Xây Dựng Hệ Sinh Thái Hợp Tác Và Giải Pháp Công Nghệ
Trong bối cảnh đó, các đại biểu nhấn mạnh sự cần thiết của việc tăng cường hợp tác giữa cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế. Đại tá Nguyễn Hồng Quân nói: “Chúng ta cần xây dựng một hệ sinh thái hợp tác, trong đó có sự chia sẻ thông tin về mối đe dọa an ninh mạng, phối hợp trong nghiên cứu, phát triển và triển khai các giải pháp công nghệ tiên tiến.”
Ông Phạm Tiến Dũng, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, Phó Chủ tịch NCA, khẳng định Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá trong kỷ nguyên số, nhưng cần một nền tảng an ninh mạng vững chắc. Ông phân tích: “Các phương pháp an ninh bảo mật truyền thống đang bộc lộ những hạn chế trước các mối đe dọa thế hệ mới. Điều này đặt ra yêu cầu tiếp cận theo hướng song hành: Một mặt, AI cần được thiết kế, triển khai và vận hành theo hướng an toàn, tin cậy và có kiểm soát; mặt khác, AI cũng cần được khai thác như một công cụ để nâng cao năng lực phòng thủ không gian mạng.”
Bà Ruma Balasubramanian, Chủ tịch Check Point Software Technologies khu vực châu Á-Thái Bình Dương và Nhật Bản, chia sẻ: “AI đang tái định hình cả sự đổi mới trong kinh doanh lẫn các rủi ro mạng.” Nghiên cứu năm 2025 của Check Point cho thấy, từ khi có AI, thời gian từ lỗ hổng đến cuộc tấn công mạng giảm từ 9 tuần xuống còn 1 tiếng. Check Point đề xuất mô hình “AI Factory Security Blueprint” và AI Defense Plane để giúp doanh nghiệp triển khai AI an toàn và tuân thủ.
Hành lang pháp lý tại Việt Nam, bao gồm Luật An ninh mạng và Chiến lược AI đến năm 2030, đang được hoàn thiện, nhấn mạnh yêu cầu an toàn, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong toàn bộ vòng đời công nghệ, đặc biệt khi AI trở thành phần quan trọng của hạ tầng số quốc gia.
