Sáng 5/8, tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã nghe trình bày tờ trình và báo cáo thẩm tra về dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản. Trong báo cáo thẩm tra, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đã đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo bổ sung các quy định liên quan đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động xuất bản, nhằm hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của công nghệ này.
Đề xuất quy định về AI trong xuất bản
Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh đã trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật do Chính phủ trình. Theo đó, Ủy ban nhận định dự án Luật bám sát thực tiễn, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành.
Đáng chú ý, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, bổ sung vào dự thảo Luật một số quy định về việc ứng dụng AI trong hoạt động xuất bản. Mục tiêu là hạn chế tác động tiêu cực của AI, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết hướng dẫn thi hành. Điều này phản ánh sự phát triển nhanh chóng của công nghệ AI trong lĩnh vực xuất bản, từ sách nói, sách điện tử đến các nền tảng nội dung số.
Làm rõ mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia
Ủy ban cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo giải trình cụ thể về đối tượng thụ hưởng của chính sách đầu tư, xây dựng và phát triển các tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia (quy định tại khoản 3 Điều 7 của dự thảo). Mặc dù nhất trí với mô hình này, Ủy ban yêu cầu tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy định về mô hình tổ chức, cơ chế quản trị, phương thức hoạt động và làm rõ thuật ngữ.
Đặc biệt, cần xác định rõ nội hàm của hai khái niệm: “cơ quan xuất bản truyền thông chủ lực quốc gia” tại Điều 12 và “mô hình tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia” tại Điều 7. Việc làm rõ này nhằm tránh chồng chéo và bảo đảm tính khả thi khi triển khai.
Đơn giản hóa thủ tục nộp lưu chiểu
Về nộp xuất bản phẩm lưu chiểu, Ủy ban cơ bản nhất trí với việc sửa đổi, bổ sung quy định tại Điều 28, 29 của dự thảo Luật theo hướng đơn giản hóa thủ tục. Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị kế thừa quy định hiện hành tại Điều 28 và quy định chặt chẽ hơn việc đọc, kiểm tra, thẩm định xuất bản phẩm nhằm tăng cường bảo vệ an ninh văn hóa, tư tưởng.
Ủy ban cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu chỉnh lý theo hướng: đối với các xuất bản phẩm có nội dung liên quan đến chủ quyền quốc gia, lịch sử cách mạng, lãnh tụ, anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa, lãnh đạo Đảng và Nhà nước, nhà xuất bản chỉ được phát hành sau khi có ý kiến của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền trong thời hạn do Chính phủ quy định.
Rà soát hành vi bị cấm và quản lý phát hành trên mạng
Về các hành vi bị cấm trong hoạt động xuất bản, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát để bảo đảm tên gọi của điều khoản bao quát được tất cả các hành vi bị cấm, đặc biệt là hành vi “phổ biến nội dung có tính chất xuất bản trên môi trường mạng”.
Ủy ban đồng tình với quy định cho phép Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoặc cơ quan chuyên môn quản lý nhà nước về văn hóa được thành lập nhà xuất bản. Đồng thời, Ủy ban tán thành chủ trương đưa kinh doanh dịch vụ phát hành xuất bản phẩm ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, chuyển sang cơ chế thông báo hoạt động không yêu cầu xác nhận.
Tăng cường hậu kiểm và thể chế hóa văn hóa đọc
Cơ quan thẩm tra đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng giao Chính phủ quy định chi tiết về cơ chế hậu kiểm trong phát hành xuất bản phẩm, đặc biệt là phát hành trên không gian mạng và sàn thương mại điện tử. Mục đích nhằm bảo vệ an ninh tư tưởng và phòng chống phát hành xuất bản phẩm lậu.
Ủy ban cũng đề nghị tách các nội dung liên quan đến văn hóa đọc tại Điều 7 thành một khoản riêng, nhằm thể chế hóa Chỉ thị 04-CT/TW về khuyến khích phát triển văn hóa đọc.
Cũng trong sáng 5/8, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận ở tổ để tiếp tục góp ý vào dự thảo luật. Theo nghị trình, Quốc hội sẽ biểu quyết thông qua dự án Luật Xuất bản sửa đổi vào cuối kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.
