Xe hybrid đang ngày càng phổ biến tại Việt Nam nhờ khả năng tiết kiệm nhiên liệu và vận hành êm ái. Tuy nhiên, không ít người dùng lần đầu làm quen với dòng xe này tỏ ra bất ngờ khi nghe thấy tiếng động cơ khá lớn trong những phút đầu sau khi đề máy, nhất là khi xe đã đỗ qua đêm. Thậm chí, một số chủ xe còn lo ngại rằng phương tiện đang gặp trục trặc kỹ thuật.
Thực tế, hiện tượng này xuất hiện trên nhiều mẫu xe hybrid của Toyota, Honda, Hyundai hay KIA... trong phần lớn trường hợp được xem là hoạt động hoàn toàn bình thường.
Khởi động lạnh là gì?
Trước hết, cần hiểu thế nào là "khởi động lạnh". Đây là trạng thái động cơ được khởi động sau một khoảng thời gian dài không hoạt động, thường là qua đêm hoặc nhiều ngày liên tục. Khi đó, nhiệt độ động cơ, dầu bôi trơn, nước làm mát và hệ thống xử lý khí thải đều đã giảm xuống gần bằng nhiệt độ môi trường xung quanh. Đây cũng là giai đoạn mà hệ truyền động cần nhiều thời gian hơn để đạt tới điều kiện vận hành tối ưu.
Nguyên nhân chính từ hệ thống xử lý khí thải
Một trong những nguyên nhân quan trọng nhất khiến xe hybrid phát ra tiếng động cơ lớn hơn bình thường khi khởi động lạnh nằm ở hệ thống kiểm soát khí thải. Sau nhiều giờ không hoạt động, bộ xúc tác khí thải (catalytic converter) gần như đã nguội hoàn toàn. Khi còn lạnh, bộ phận này chưa thể xử lý hiệu quả các chất gây ô nhiễm sinh ra trong quá trình đốt cháy nhiên liệu.
Để nhanh chóng đưa bộ xúc tác về nhiệt độ làm việc lý tưởng, bộ điều khiển trung tâm sẽ yêu cầu động cơ xăng hoạt động ở chế độ đặc biệt. Vòng tua máy có thể được duy trì ở mức cao hơn thông thường nhằm tạo ra nhiều nhiệt lượng hơn trong thời gian ngắn. Chính điều này khiến người lái nghe thấy tiếng động cơ rõ hơn trong khoảng vài chục giây đến vài phút đầu tiên.
Động cơ cũng cần được làm nóng
Không chỉ bộ xúc tác khí thải, bản thân động cơ đốt trong cũng cần được làm nóng trước khi vận hành hiệu quả nhất. Khi nhiệt độ thấp, dầu bôi trơn có độ nhớt cao hơn, khả năng luân chuyển trong động cơ chưa đạt mức tối ưu. Nước làm mát cũng chưa đủ nhiệt độ để duy trì điều kiện làm việc ổn định cho các chi tiết cơ khí.
Với xe hybrid, động cơ xăng không hoạt động liên tục như xe sử dụng động cơ đốt trong truyền thống. Vì vậy, khi hệ thống nhận thấy nhiệt độ chưa đạt yêu cầu, động cơ thường được kích hoạt sớm và duy trì hoạt động trong một khoảng thời gian nhất định để làm nóng toàn bộ hệ truyền động. Đây là lý do nhiều mẫu hybrid vẫn nổ máy ngay cả khi mức pin còn đủ để xe di chuyển bằng mô-tơ điện.
Yếu tố cảm nhận từ người dùng
Bên cạnh các yếu tố kỹ thuật, cảm nhận của người dùng cũng đóng vai trò đáng kể. Trên thực tế, tiếng động cơ khi khởi động lạnh ở một số mẫu hybrid chưa chắc đã lớn hơn nhiều so với xe xăng thông thường. Tuy nhiên, do phần lớn thời gian vận hành xe hybrid khá yên tĩnh nhờ sự hỗ trợ của mô-tơ điện, nên người lái dễ nhận thấy sự xuất hiện đột ngột của động cơ đốt trong hơn.
Hiệu ứng tương phản này đặc biệt rõ rệt trong điều kiện xe đứng yên hoặc di chuyển ở tốc độ thấp. Khi ca-bin gần như không có tiếng động từ động cơ, bất kỳ sự thay đổi nào về âm thanh cũng trở nên dễ nhận biết hơn. Đó là lý do nhiều người chưa quen sử dụng xe hybrid thường cảm thấy động cơ "gầm lên" khá lớn vào mỗi buổi sáng dù mức độ tiếng ồn thực tế không quá khác biệt.
Động cơ Atkinson và đặc tính riêng
Ngoài ra, nhiều mẫu hybrid hiện nay sử dụng động cơ vận hành theo chu trình Atkinson nhằm tối ưu hiệu suất nhiên liệu. Loại động cơ này có đặc tính hoạt động khác với động cơ Otto truyền thống, trong đó ưu tiên hiệu quả tiêu thụ nhiên liệu hơn là cảm giác tăng tốc hoặc độ mượt của âm thanh. Vì vậy, ở một số thời điểm, tiếng máy có thể nghe rõ hơn hoặc vòng tua thay đổi theo yêu cầu của hệ thống quản lý năng lượng.
Kết luận
Nhìn chung, việc xe hybrid phát ra tiếng động cơ lớn hơn trong giai đoạn khởi động lạnh là đặc điểm vận hành phổ biến, xuất phát từ nhu cầu làm nóng động cơ và hệ thống xử lý khí thải. Khi nhiệt độ làm việc đạt ngưỡng tối ưu, động cơ sẽ nhanh chóng trở lại trạng thái vận hành êm ái vốn là một trong những ưu điểm lớn nhất của dòng xe này.
Dù vậy, không phải mọi tiếng ồn đều là dấu hiệu bình thường. Nếu động cơ phát ra tiếng gõ kim loại bất thường, tiếng lạch cạch kéo dài, tiếng rít lớn hoặc hiện tượng rung lắc xuất hiện ngay cả khi xe đã vận hành ổn định, người dùng nên đưa xe đến đại lý hoặc xưởng dịch vụ để kiểm tra. Đây có thể là dấu hiệu liên quan đến hệ thống đánh lửa, bôi trơn hoặc các chi tiết cơ khí khác.
